У Віцебскай вобласці дроны выкарыстоўваюць як у АПК, так і адзінымі ў Беларусі ў газавай службе
На неабходнасць укаранення перадавога вопыту ў АПК і іншыя сферы не раз звяртаў увагу Прэзідэнт. У гэтым плане вылучаюцца беспілотнікі. Яны сталі сур'ёзнай падмогай у працы памежнікаў, ратавальнікаў, геолагаў, эколагаў… У Віцебскай вобласці вопыт прымянення дронаў у сельскай гаспадарцы ёсць у філіяле «Мазалавагаз» прадпрыемства «Віцебскаблгаз» і Віцебскім занальным інстытуце сельскай гаспадаркі НАН Беларусі ў Тулавым. І там ужо падлічылі эфектыўнасць выкарыстання разумных апаратаў у параўнанні са звычайнай тэхнікай.
Для знаёмства з паркам беспілотных лятальных апаратаў (БЛА) унітарнага прадпрыемства «Віцебскаблгаз» едзем у вёску Буяны Віцебскага раёна. У 2022-м на базе сельгаспрадпрыемства «Мазалавагаз» адкрылі вучэбна-практычны цэнтр дакладнага земляробства. Трэці год над палямі гаспадаркі будзе кружыць дрон DJI AGRAS T30.
— Ён у нас сапраўдны працаўнік, — усміхаецца 24-гадовы Аляксандр Караль, галоўны аграном-аграхімік філіяла. — Пасля Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі я трапіў у «Мазалавагаз», дзе на свае вочы ўбачыў разумныя тэхналогіі ў АПК, пра якія шмат казалі ў ВНУ: аўтапілоты ў кабінах трактароў і камбайнаў, агродроны. Ад роднага прадпрыемства адвучыўся на аператара БЛА.
Укараненне беспілотнікаў у «Мазалавагазе» пачалося з мультыспектральнага дрона. Атрыманыя з вышыні здымкі дэманструюць, як перазімавалі азімыя збожжавыя. Ад звычайнага аб'езду палёў такі падыход адрозніваецца кардынальна.
— Бачым дакладную поўнамаштабную карціну, — працягвае нашчадкавы аграрый. — Мяжы плошчаў, якія неабходна перасяваць, — як на далоні. У тым ліку і на цяжкадаступных участках, куды ранняй вясной на трактарах проста не пад'едзеш — угразнеш.
Зручна, што беспЛётчыкі могуць працаваць і ўночы. Спецыяльныя датчыкі самі капіруюць рэльеф мясцовасці, трымаюць зададзеную вышыню. Напрыклад, для азімых збожжавых, рапсу яна складае 2,5 метра. У цёмны час сутак БЛА ў «Мазалавагазе» ўжывалі пры дэсікацыі рапсу, гэта значыць яго сушцы на корані. У дажджлівым 2022-м гаспадарка апрацавала, кругласутачна падсушваючы з паветра, 300 гектараў культур. Эфектыўнасць дэсікацыі рапсу з дапамогай дронаў набліжана да ста працэнтаў. Наземны апрысквальнік пры такой жа апрацоўцы закранае пасевы. Як вынік — асыпанне ў 15 — 20 працэнтаў. Беспілотнік жа зводзіць страты да мінімуму.
— Дроны, аўтапілоты — гэта пра рэальную выгаду, эканомію, павелічэнне прадукцыйнасці і ўраджаю. Дарэчы, на базе нашага цэнтра дакладнай сельскай гаспадаркі вучацца не толькі дасведчаныя, але і будучыя аграрыі. Бачылі б вы, як гараць вочы навучэнцаў профільных каледжаў, калі вывучаем электронныя карты палёў, метэаралагічныя станцыі, агродроны… Ёсць і акуляры віртуальнай рэальнасці — для практыкаванняў па злучэнні навеснага з трактарам, наладкі агрэгата высеву і многае іншае.
12 красавіка, у Дзень касманаўтыкі, лятальны сезон адкрыюць і ў Віцебскім занальным інстытуце сельскай гаспадаркі НАН Беларусі ў Тулава. Прадпрыемства, якое займаецца насенняводствам, мае каля 1500 уласных гектараў зямлі. Набыты беларускі беспілотнік з прыстаўкай «агра» — у дапамогу.
Намеснік дырэктара па камерцыйных пытаннях Сяргей Калаткоў распавядае:
— Малы дрон, якім мы праводзім маніторынг палёў, з'явіўся ў нас каля чатырох гадоў таму. У канцы мінулага лета кампанію яму склаў інтэлектуальны сельскагаспадарчы комплекс А60‑Х.
Гэты дрон збаком на 20 літраў набылі ў кітайска-беларускай кампаніі «Авіяцыйныя тэхналогіі і комплексы». У тэставым рэжыме, пакуль рабілі дзяржрэгістрацыю, выпрабоўвалі апарат на палях, падхоплівае тэму вучоны сакратар занальнага інстытута Алег Раўбіс:
— Сродкі выдзеліла Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. Разам з падзараднай станцыяй дрон абышоўся нам у межах 80 тысяч рублёў. Танней за імпартныя аналагі, пры гэтым яго характарыстыкі нічым не горшыя.
— Арыгінальнае насенняводства — нятанны, складаны працэс. Пры вырошчванні бульбы высокіх рэпрадукцый (суперэліты) кантакт з коламі сельгастэхнікі вельмі непажаданы. Гэта можа прывесці да пашкоджання доследных узораў, паражэння іх інфекцыямі. Для нас дрон — сапраўдная знаходка!
Тры спецыялісты Віцебскага занальнага інстытута прайшлі навучанне на аператараў грамадзянскіх БЛА. Сярод іх — 28‑гадовы Іван Чакалаў, загадчык аддзелам збожжавых, збожжабабовых і крупяных культур:
— Не чакаў, што вучоба ў сталічным Цэнтры падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ДТСААФ акажацца настолькі цікавай.
Анна Савеленак, Іван Чакалаў і Паліна Мінова.
Па адукацыі аграном, Іван адкрыў зусім новую для сябе сферу «высокага палёту». Шмат што ў ёй датычыцца не толькі практыкі, але і нарматыўна-прававых актаў. Самым цікавым падалося навучанне складанню карты палётаў, а яшчэ — асновам бяспекі.
Паветраныя манеўры над полем не заўсёды прадказальныя. Тэхніка ёсць тэхніка. Раптам дрон сутыкнецца з перашкодай, напрыклад дрэвам ці птушкай. Сэрвісны цэнтр, дзе ў выпадку неабходнасці дапамогуць паставіць тулаўскую «птушку» на крыло, знаходзіцца ў індустрыяльным парку «Вялікі камень». Купля дэталяў, тэхпадтрымка на рускай мове гарантаваныя.
Маршруты руху лятаючага памочніка нараджаюцца не ў полі, а ў кабінеце, на камп'ютары. Малады аграном дэманструе рознакаляровыя карты на маніторы:
— Яшчэ мінулай вясной з дакладнасцю да 2 — 3 сантыметраў мы правялі алічбоўку палёў. Рэльефы, межы ўчасткаў, слупы — улічана ўсё. З 1500 нашых гектараў трэць плануем апрацоўваць з дапамогай агродрона.
— Вучымся завочна ў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі і жыва цікавімся навінкамі ў АПК. За агродронамі будучыня, — упэўнена Ганна.
21-гадовая Паліна падхоплівае:
— Калі прапануюць, ахвотна вывучуся на аператара БЛА. Аграномія ў мяне ў генах, ад таты і мамы. Прафесію люблю. Сучасныя тэхналогіі, якія прыходзяць у АПК, робяць галіну для маладых спецыялістаў больш прывабнай.
Напрыканцы не ўтрымаліся — адправіліся ў ангар, каб зірнуць на беларускі апарат, які чакае гадзіны ікс. Яго сігнальныя агні патрыятычна гараць чырвона-зялёным святлом. Для высокай дакладнасці палётаў выкарыстоўваюць спецыяльную RTK-станцыю. Масіўны надзейны штатыў з такой станцыяй усталёўваюць прама ў поле.
Беспілотнікі віцебскія газавікі выкарыстоўваюцьне толькі ў АПК. Спецыялісты абсталявалі кітайскі квадрокоптар лазерным дэтэктарам і ўбудаванай відэакамерай для пошуку ўцечкі метану. Галоўны інжынер вытворчага ўпраўлення «Віцебскгаз» Сяргей Велічка знаёміць з рацыяналізатарскай прапановай:
— Дрон з нагрузкай да трох кілаграмаў трымаецца ў паветры каля 30 хвілін. Ён абследуе газаправоды на наяўнасць уцечак прыроднага газу, драўнянай і хмызняковай расліннасці, заўважае несанкцыянаваныя земляныя работы. Партатыўны газааналізатар Mini‑G у рэжыме анлайн перадае даныя на кантролер, а далей інтэгруецца ў праграмны комплекс «Панарама 2.0».
Укаранёная «Віцебскаблгазам» інавацыя ўнікальная для Беларусі. Цікавасць праяўляюць і расіяне, якім прадэманстравалі навінку. Толькі ў Віцебскім раёне за мінулы год такім дронам абляцелі каля 160 кіламетраў газаправодаў, якія знаходзяцца ў месцах, куды складана трапіць чалавеку. Усяго на балансе «Віцебскаблгаза» звыш 7000 кіламетраў газаправодаў. З іх на цяжкадаступных участках — каля 700, так што дрону трэба будзе нямала працы. Графік аблётаў па ўсіх раёнах рэгіёну складзены. Трое спецыялістаў прадпрыемства прайшлі навучанне на аператараў БЛА ў Інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта. Дазвол на беспілотныя палёты атрымліваюць у «Белаэранавігацыі».
ДАРЭЧЫ
Калі дроны ў гаспадарках Віцебскай вобласці пакуль яшчэ экзотыка, то іншыя элементы сістэмы дакладнага земляробства, напрыклад аўтапілоты, можна ўбачыць у кабінах тэхнікі многіх прадпрыемстваў. У абласным бюджэце прадугледжаны сродкі на ўкараненне інавацыйных напрамкаў у АПК. Так, у праграму па цыфравізацыі і дакладнаму земляробству ў 2024 годзе ўключаны два новыя сельгаспрадпрыемствы: Віцебская бройлерная птушкафабрыка і «Должа‑Агра» ААТ «БелВітуніфарм».
ВЕДАЛІ?
У лютым 2024 года ў Беларусі зацверджана заканадаўчая базапа працы з агродронамі. Цяпер іх афіцыйна прыраўнялі да сродкаў малой авіяцыі, даўшы дабро на ўнясенне беспілотнікамі зарэгістраваных у рэестры прэпаратаў па абароне раслін.
"Беларусь сегодня"
— Ён у нас сапраўдны працаўнік, — усміхаецца 24-гадовы Аляксандр Караль, галоўны аграном-аграхімік філіяла. — Пасля Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі я трапіў у «Мазалавагаз», дзе на свае вочы ўбачыў разумныя тэхналогіі ў АПК, пра якія шмат казалі ў ВНУ: аўтапілоты ў кабінах трактароў і камбайнаў, агродроны. Ад роднага прадпрыемства адвучыўся на аператара БЛА.
Укараненне беспілотнікаў у «Мазалавагазе» пачалося з мультыспектральнага дрона. Атрыманыя з вышыні здымкі дэманструюць, як перазімавалі азімыя збожжавыя. Ад звычайнага аб'езду палёў такі падыход адрозніваецца кардынальна.
— Бачым дакладную поўнамаштабную карціну, — працягвае нашчадкавы аграрый. — Мяжы плошчаў, якія неабходна перасяваць, — як на далоні. У тым ліку і на цяжкадаступных участках, куды ранняй вясной на трактарах проста не пад'едзеш — угразнеш.
Дронамі, каб выраўнаваць пасевы, якія развіваюцца па-рознаму, у гаспадарцы праводзяць і кропкавую апрацоўку стымулюючым прэпаратам КАС. Бак AGRAS T30 разлічаны на 30 літраў. За дзень выпрацоўка дрона — каля 70 — 110 гектараў. Адной запраўкі пры ўмове працы з канцэнтраванымі прэпаратамі хапае на шэсць гектараў. У камплекце беспілотніка — тры батарэі, зарад кожнай разлічаны на 12 хвілін працы.Аляксандр Караль.
Зручна, што беспЛётчыкі могуць працаваць і ўночы. Спецыяльныя датчыкі самі капіруюць рэльеф мясцовасці, трымаюць зададзеную вышыню. Напрыклад, для азімых збожжавых, рапсу яна складае 2,5 метра. У цёмны час сутак БЛА ў «Мазалавагазе» ўжывалі пры дэсікацыі рапсу, гэта значыць яго сушцы на корані. У дажджлівым 2022-м гаспадарка апрацавала, кругласутачна падсушваючы з паветра, 300 гектараў культур. Эфектыўнасць дэсікацыі рапсу з дапамогай дронаў набліжана да ста працэнтаў. Наземны апрысквальнік пры такой жа апрацоўцы закранае пасевы. Як вынік — асыпанне ў 15 — 20 працэнтаў. Беспілотнік жа зводзіць страты да мінімуму.
Незаменныя БЛА і пры барацьбе з баршчэўнікам Сасноўскага. Для Віцебшчыны, якая больш за іншыя рэгіёны пакутуе ад гэтай небяспечнай расліны, тэма актуальная. У «Мазалавагазе» нават у цяжкадаступных месцах зялёнаму «тэрмінатору» паспяхова даюць адпор. За мінулы год у гаспадарцы апрацавалі 10 гектараў з ачагамі баршчэўніку.Без новаўвядзенняў у АПК нікуды, упэўнены Аляксандр Караль:
— Дроны, аўтапілоты — гэта пра рэальную выгаду, эканомію, павелічэнне прадукцыйнасці і ўраджаю. Дарэчы, на базе нашага цэнтра дакладнай сельскай гаспадаркі вучацца не толькі дасведчаныя, але і будучыя аграрыі. Бачылі б вы, як гараць вочы навучэнцаў профільных каледжаў, калі вывучаем электронныя карты палёў, метэаралагічныя станцыі, агродроны… Ёсць і акуляры віртуальнай рэальнасці — для практыкаванняў па злучэнні навеснага з трактарам, наладкі агрэгата высеву і многае іншае.
Намеснік дырэктара па камерцыйных пытаннях Сяргей Калаткоў распавядае:
— Малы дрон, якім мы праводзім маніторынг палёў, з'явіўся ў нас каля чатырох гадоў таму. У канцы мінулага лета кампанію яму склаў інтэлектуальны сельскагаспадарчы комплекс А60‑Х.
Гэты дрон збаком на 20 літраў набылі ў кітайска-беларускай кампаніі «Авіяцыйныя тэхналогіі і комплексы». У тэставым рэжыме, пакуль рабілі дзяржрэгістрацыю, выпрабоўвалі апарат на палях, падхоплівае тэму вучоны сакратар занальнага інстытута Алег Раўбіс:
— Сродкі выдзеліла Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. Разам з падзараднай станцыяй дрон абышоўся нам у межах 80 тысяч рублёў. Танней за імпартныя аналагі, пры гэтым яго характарыстыкі нічым не горшыя.
З плюсаў — ротарныя, больш надзейныя ў параўнанні са шчыліннымі, фарсункі, якія не толькі забяспечваюць высокую якасць распылення, але і дапамогуць зэканоміць. Калі наземны апрысквальнік расходуе на гектар каля 200 літраў працоўнага раствора, то пры выкарыстанні БЛА норма расходу зніжана да 5 — 10 літраў.Да гэтага сезона ў планах прадпрыемства купіць яшчэ адзін запасны акумулятар. Хуткая зарадка акумулятараў — адна з важкіх пераваг апарата, як і больш магутнае распыленне, наяўнасць радыёвышыняметра для кантролю вышыні палёту, інтэлектуальнае праграмнае забеспячэнне… Дзякуючы А60‑Х рэальна апрацоўваць з паветра да 80 гектараў у дзень. Карыснае набыццё ў Тулава, хутчэй за ўсё, перш за ўсё адправяць на гербіцыдную апрацоўку на збожжавым кліне. А на бульбе з дапамогай беспілотніка вывучаць прымяненне фунгіцыдаў. Гэтай тэме прысвечана навуковая праца аднаго з аспірантаў інстытута. Алег Раўбіс дадае:
— Арыгінальнае насенняводства — нятанны, складаны працэс. Пры вырошчванні бульбы высокіх рэпрадукцый (суперэліты) кантакт з коламі сельгастэхнікі вельмі непажаданы. Гэта можа прывесці да пашкоджання доследных узораў, паражэння іх інфекцыямі. Для нас дрон — сапраўдная знаходка!
Тры спецыялісты Віцебскага занальнага інстытута прайшлі навучанне на аператараў грамадзянскіх БЛА. Сярод іх — 28‑гадовы Іван Чакалаў, загадчык аддзелам збожжавых, збожжабабовых і крупяных культур:
— Не чакаў, што вучоба ў сталічным Цэнтры падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ДТСААФ акажацца настолькі цікавай.
Анна Савеленак, Іван Чакалаў і Паліна Мінова.Па адукацыі аграном, Іван адкрыў зусім новую для сябе сферу «высокага палёту». Шмат што ў ёй датычыцца не толькі практыкі, але і нарматыўна-прававых актаў. Самым цікавым падалося навучанне складанню карты палётаў, а яшчэ — асновам бяспекі.
Паветраныя манеўры над полем не заўсёды прадказальныя. Тэхніка ёсць тэхніка. Раптам дрон сутыкнецца з перашкодай, напрыклад дрэвам ці птушкай. Сэрвісны цэнтр, дзе ў выпадку неабходнасці дапамогуць паставіць тулаўскую «птушку» на крыло, знаходзіцца ў індустрыяльным парку «Вялікі камень». Купля дэталяў, тэхпадтрымка на рускай мове гарантаваныя.
Маршруты руху лятаючага памочніка нараджаюцца не ў полі, а ў кабінеце, на камп'ютары. Малады аграном дэманструе рознакаляровыя карты на маніторы:
— Яшчэ мінулай вясной з дакладнасцю да 2 — 3 сантыметраў мы правялі алічбоўку палёў. Рэльефы, межы ўчасткаў, слупы — улічана ўсё. З 1500 нашых гектараў трэць плануем апрацоўваць з дапамогай агродрона.
Весці хімапрацоўку беспілотнікам у 2,8 раза эфектыўней, чым выкарыстоўваць трактар. Бо колы тэхнікі «выводзяць з севазвароту» да 10 працэнтаў участка. Таму прымяненне беспілотнікаў — гэта пра прыгожыя палі і пра вялікую захаванасць ураджаю.Маладыя аграномы Ганна Савеленак і Паліна Мінова вывучаюць карты палётаў.
— Вучымся завочна ў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі і жыва цікавімся навінкамі ў АПК. За агродронамі будучыня, — упэўнена Ганна.
21-гадовая Паліна падхоплівае:
— Калі прапануюць, ахвотна вывучуся на аператара БЛА. Аграномія ў мяне ў генах, ад таты і мамы. Прафесію люблю. Сучасныя тэхналогіі, якія прыходзяць у АПК, робяць галіну для маладых спецыялістаў больш прывабнай.
Напрыканцы не ўтрымаліся — адправіліся ў ангар, каб зірнуць на беларускі апарат, які чакае гадзіны ікс. Яго сігнальныя агні патрыятычна гараць чырвона-зялёным святлом. Для высокай дакладнасці палётаў выкарыстоўваюць спецыяльную RTK-станцыю. Масіўны надзейны штатыў з такой станцыяй усталёўваюць прама ў поле.
— Дрон з нагрузкай да трох кілаграмаў трымаецца ў паветры каля 30 хвілін. Ён абследуе газаправоды на наяўнасць уцечак прыроднага газу, драўнянай і хмызняковай расліннасці, заўважае несанкцыянаваныя земляныя работы. Партатыўны газааналізатар Mini‑G у рэжыме анлайн перадае даныя на кантролер, а далей інтэгруецца ў праграмны комплекс «Панарама 2.0».
Укаранёная «Віцебскаблгазам» інавацыя ўнікальная для Беларусі. Цікавасць праяўляюць і расіяне, якім прадэманстравалі навінку. Толькі ў Віцебскім раёне за мінулы год такім дронам абляцелі каля 160 кіламетраў газаправодаў, якія знаходзяцца ў месцах, куды складана трапіць чалавеку. Усяго на балансе «Віцебскаблгаза» звыш 7000 кіламетраў газаправодаў. З іх на цяжкадаступных участках — каля 700, так што дрону трэба будзе нямала працы. Графік аблётаў па ўсіх раёнах рэгіёну складзены. Трое спецыялістаў прадпрыемства прайшлі навучанне на аператараў БЛА ў Інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта. Дазвол на беспілотныя палёты атрымліваюць у «Белаэранавігацыі».
ДАРЭЧЫ
Калі дроны ў гаспадарках Віцебскай вобласці пакуль яшчэ экзотыка, то іншыя элементы сістэмы дакладнага земляробства, напрыклад аўтапілоты, можна ўбачыць у кабінах тэхнікі многіх прадпрыемстваў. У абласным бюджэце прадугледжаны сродкі на ўкараненне інавацыйных напрамкаў у АПК. Так, у праграму па цыфравізацыі і дакладнаму земляробству ў 2024 годзе ўключаны два новыя сельгаспрадпрыемствы: Віцебская бройлерная птушкафабрыка і «Должа‑Агра» ААТ «БелВітуніфарм».
ВЕДАЛІ?
У лютым 2024 года ў Беларусі зацверджана заканадаўчая базапа працы з агродронамі. Цяпер іх афіцыйна прыраўнялі да сродкаў малой авіяцыі, даўшы дабро на ўнясенне беспілотнікамі зарэгістраваных у рэестры прэпаратаў па абароне раслін.
"Беларусь сегодня"