У Віцебскім раёне ўшанавалі памяць армянаў, якія загінулі пры вызваленні Беларусі

У іх прынялі ўдзел апошні і паўнамоцны пасол Рэспублікі Арменія ў Беларусі Армен Гевондзян, старшыня абласнога Савета дэпутатаў Уладзімір Церанцьеў, актыў ветэранскіх, моладзевых і іншых грамадскіх арганізацый, мясцовыя жыхары.

Мітынг адбыўся каля найбуйнейшага ў рэспубліцы мемарыяльнага комплексу №4420. Тут спачываюць 17 454 загінулыя ў гады ВАВ савецкія воіны розных нацыянальнасцей і веравызнанняў. Сярод іх – 84 сыны Арменіі.

Прывітаўшы ўдзельнікаў мерапрыемства, Уладзімір Церанцьеў нагадаў, што на тэрыторыі Віцебшчыны пахаваны 413 тыс. салдат і афіцэраў Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі, і выказаў удзячнасць за плённае супрацоўніцтва ў высакароднай справе ўшанавання памяці пра подзвіг савецкіх народаў пасольствам Малдовы і Украіны ў Беларусі, расійскім пошукавікам. Асаблівая падзяка за вялікую і сістэмную працу ў гэтым плане была адрасавана пасольству Рэспублікі Арменія і фонду развіцця і падтрымкі арменазнаўчых даследаванняў «АНІВ». Плод сумеснай працы – устаноўка ў Гарадку бюста маршала Івана Баграмяна і мемарыяльнай дошкі на вуліцы яго імя, прысваенне імя гэтага выдатнага военачальніка Віцебскай СШ №46, іншыя значныя праекты па ўмацаванні памяці пра бессмяротны подзвіг савецкіх народаў, якія перамаглі фашызм.

У адказным слове Армен Гевондзян падкрэсліў, што спадчына Перамогі вучыць і заклікае супрацьстаяць усяму таму, што вядзе да страшнай трагедыі. Пасол падзякаваў кіраўніцтву вобласці, Віцебскага раёна і ўсім жыхарам Віцебшчыны за адданасць агульнай памяці і беражлівае стаўленне да гістарычнай спадчыны.

Зямля з месцаў пахавання паўтары тысяч воінаў-армян, якія загінулі на тэрыторыі Віцебскага раёна ў гады Вялікай Айчыннай вайны, перададзена гасцям. Да падножжа мемарыяла былі ўскладзены вянкі ад аблвыканкама і абласнога Савета дэпутатаў, пасольства Арменіі, гірлянды памяці і кветкі. Гучалі дзяржаўныя гімны дзвюх краін, воінскі салют, памінальная малітва.

Выдатным помнікам савецкім афіцэрам і сал датам армянскай нацыянальнасці, якія ўдзельнічалі ў вызваленні нашай рэспублікі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, стане дакументальная кніга «Воіны-армяне ў баях за Беларусь. 1941 – 1945 гг.». Яна прысвячаецца ўсім, хто ўнёс уклад у Перамогу і ўмацаванне братэрскай дружбы армянскага і беларускага народаў.

Гэта фундаментальнае выданне – вынік сямігадовай працы спецыялістаў Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, фонду развіцця і падтрымкі арменазнаўчых даследаванняў «АНІВ», упраўлення па ўвекавечанні памяці абаронцаў Айчыны і ахвяр войнаў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Цэнтральнае месца ў даследаванні займаюць упершыню зведзеныя разам на аснове архіўных і іншых крыніц звесткі аб 3429 воінах-армянах, якія загінулі, прапалі без вестак і пахаваны на тэрыторыі Беларусі ў гады ВАВ.

Прадстаўлены спісы загінуўшых па месцы прызыву (нараджэння), месцы пахавання, звесткі аб абаронцах Брэсцкай крэпасці, якія прапалі без вестак, персаніфікаваныя звесткі аб 654 армянах – удзельніках партызанскага руху і падпольнай барацьбы. Аўтарскім калектывам сабраны вытрымкі з узнагародных лістоў на 2228 армян, узнагароджаных за баявыя подзвігі і заслугі ў Беларусі. У выданне ўвайшлі кароткія біяграфічныя нарысы аб выдатных палкаводцах, камандзірах, Героях Савецкага Саюза, поўных кавалерах ордэна Славы армянскага паходжання, нарысы па гісторыі 51-й гвардзейскай стралковай Віцебскай дывізіі ім. К. Варашылава (былая 76-я Армянская горна-стралковая дывізія ім. К. Варашылава) і танкавай калоны «Давід Сасунскі», рэдкія фотаздымкі і іншыя матэрыялы.

На постсавецкай прасторы няма аналага такой кнізе. Гэта свайго роду метадалагічны эталон для прадаўжальнікаў пошукавай працы, даведнік для родных і блізкіх, якія прыязджаюць у Беларусь на магілы продкаў, што склалі тут галовы ў бітвах Вялікай Айчыннай. 45 экзэмпляраў выдання будуць размеркаваны на Віцебшчыне – па раёнах, дзе знаходзяцца найбуйнейшыя воінскія пахаванні, бібліятэках і музеях.

Да прэзентацыі кнігі ў абласной бібліятэцы быў прымеркаваны шэраг экспазіцый. Уражлівая выстава дакументальных здымкаў ваенных карэспандэнтаў БЕЛТА «Беларусь памятае» змяшчае імгненні гераічнага шляху да Перамогі. Тут можна ўбачыць фота вызвалення Полацка, удзельнікаў партызанскага руху Сенненскага і Богушэўскага раёнаў, іншых мясцін Беларусі. Літаратурная выстава «Святло Вялікай Перамогі» сведчыць аб вялікім выбары ў галоўным кнігасховішчы вобласці твораў на тэмы Вялікай Айчыннай, у тым ліку аб баявых падзеях, што адбываліся на Віцебшчыне. Выразная і назва другой літаратурнай выставы: «Арменія – блаславёны край». А праект «Жывая памяць» ажыццёўлены па ініцыятыве супрацоўнікаў Віцебскага раённага гісторыка-краязнаўчага музея. У рэканструкцыі фотаздымкаў узялі ўдзел старшакласнікі Акцябрскай СШ Віцебскага раёна.

ГАЛІНА ШПАКОЎСКАЯ, фота Дзмітрыя ОСІПАВА, "Віцебскія весці".