Верхнядзвінскі раён: месца, куды хочацца вярнуцца
Верхнядзвінск, які ўпершыню згадваецца ў летапісах у 1386 годзе, стаіць на зліцці рэк Дрысы і Заходняй Дзвіны. Утульны, які мяжуе з Расіяй і Латвіяй райцэнтр да 1962 года насіў назву Дрыса. Як і рака, на якой ён размешчаны. Падарожнікаў гэты край заўсёды прывабліваў у першую чаргу сваёй самабытнасцю. А яшчэ гасціннасцю. Прыезджых мясцовыя жыхары сустракаюць цёпла, як родных.
Прызнанне заслужанае. Ужо два дзесяцігоддзі Ірына вучыць маленькіх жыхароў райцэнтра не толькі стандартнай дзіцячай праграме, але і быць добрымі, шчырымі, разумеючымі.
— Малышы — гэта цэлы космас, — з шчырай цеплынёй пра падапечных разважае педагог. — Ніколі не перастану здзіўляцца, як хутка яны растуць і як бываюць мудрыя.
Мне ў жыцці шанцавала на добрых настаўнікаў — і я зараз не толькі пра школу, Полацкі педкаледж і ВДУ імя П. М. Машэрава, — але і пра сваіх малышоў. Адзін з галоўных урокаў дапамог засвоіць чатырохгадовы хлопчык, які хадзіў у маю групу. Хлопчык не з самай простай доляй быў настолькі яркім, што яго святла хапала на ўсіх. Аднойчы я, моцна стаміўшыся, прысела, апусціўшы рукі, а ён абняў і гучна сказаў: «Усё будзе добра, ты справішся».
І Ірына спраўляецца. Таленавіты выхавальнік вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі, аптымістка, шчаслівая мама — усё гэта пра яе. Нават калі нешта ідзе не па плане, яна ведае: галоўнае — ўзяць сябе ў рукі і спрабаваць яшчэ. Поспех на рэспубліканскім конкурсе таксама пратрымаў з другой спробы. Ірына Аляксандраўна прадставіла на суд журы вопыт сваёй педагагічнай дзейнасці. Калі коратка, то ідэя ў тым, каб прывіваць культуру здароўя праз мастацкія творы.
— Разам з дзецьмі, — працягвае Ірына, — мы прыдумалі незвычайнага персанажа — Здравіка і яго спадарожнікаў у карысных развіваючых гульнях. Скажам, па байцы Крылова «Варона і лісіца» або казцы Ушынскага «Чатыры жаданні».
Цікава, што пагуляць са Здравіком дашкольнікі могуць на інтэрактыўнай дошцы і сэнсарным стале. Калісьці дзіўныя, сёння гэтыя тэхналогіі ўкараняюць паўсюдна. «Праўда, выдатна!» — шчыра задаволена Ірына Аляксандраўна, для якой педагогіка, дарэчы, яшчэ і справа сямейная. Яе бабуля, Ефрасіння Ігнатаўна, была настаўніцай пачатковых класаў і цяпер вельмі ганарылася б унучкай.
У клуб Любоў Іванаўна прыйшла 36 гадоў таму. Карэннай вяскоўцы заўсёды падабалася спяваць, танцаваць, але перад вучылішчам мастацтваў у яе жыцці здарылася ПТВ у Ленінградзе, дзе атрымала прафесію фармоўшчыка. Вялікі горад яе не прыцягваў і не ўтрымліваў, шчыра дзеліцца суразмоўніца:
— Аднойчы прыехаўшы дадому на майскія святы, даведалася, што ў родным Сенькаве шукаюць загадчыка клуба. Падумала, гэта мой шанец!
Як жа мела рацыю наша гераіня, для якой займацца творчасцю на роду напісана. Прадзед Антон славіўся тым, што вырабляў музычныя інструменты — ад скрыпак, цымбал да гармонікаў. Дзед і дзядзькі па бацькоўскай лініі віртуозна гралі на вячорках.
— Мая мама выдатна спявала, — працягвае Любоў Іванаўна. — Калі ўся наша вялікая сям'я збіралася за адным сталом, гэта быў гукны сямейны хор.
Любоў Марынская кіруе фальклорным народным калектывам «Сенькавіца». Дарэчы, нарадзіўся ён амаль 45 гадоў таму. У Сенькава тады завітала легенда фальклору Зінаіда Мажэйка. Вучоны з сусветным імем, афіцыйна абвешчаная ў Кембрыджы «выдатным інтэлектуалам стагоддзя», здымала на Верхнядзвіншчыне фільм і была зачаравана мясцовымі казкамі і песнямі, абрадамі і танцамі.
— З лёгкай рукі Мажэйкі «Сенькавіца» пабывала на фальклорных святах у Маскве, Ленінградзе, Мінску, — пералічвае Любоў Іванаўна. — А галоўнае, прыйшло разуменне: тое, што здавалася нам, маладым, старым і дзіўным, — скарб, які трэба берагчы. Колькі фальклорных шэдэўраў сабрана за гэтыя гады — не пералічыць. Напрыклад, абрады хаджэння маладых дзяўчат па каліну або ліпавае вяселле на Івана Купалу, запісаныя са слоў Юзэфы Паўловіч, якая дажыла да 107 гадоў.
Асобная размова — лялькі-абярэгі ад Любові Іванаўны. Калісьці яна сама атрымала такую лялечку ад унучкі Ядвігі Лапошка Вольгі, якая прыехала ў госці з Рыгі. Бабулю Ядзю вяскоўцы лічылі знахаркай. Добры жанчына разбіралася ў травах і ніколі не адмаўляла ў дапамозе. У тым ліку рабіла лялькі-абярэгі на ўсе выпадкі жыцця. Неразлучніцы, Пагодніца, Бессанница, Дабрабытница — сёння эстафету зямлячкі пераняла Любоў Марынская.
Генадзь Казлоў задумаўся аб куплі фотаапарата ў старэйшых класах. Спачатку быў плёначны «Самсунг», які выкарыстоўваў у эканомным рэжыме — бераг кадры. Адчуць смак да здымкі дапамагла першая лічбавая «мыльніца». Пазней — узятая ў крэдыт «люстэркавая».
— Яшчэ я запісваю ролікі, — распавядае Генадзь. — Шмат хто на тэму гісторыіроднага краю. Наш раён — дзівоснае месца. Хачу захаваць і перадаць яго атмасферу.
З такімі думкамі Генадзь Генадзьевіч нядаўна адзняў матэрыял для дакументальнага фільма пра масты Верхнядзвіншчыны. Толькі ў невялікім райцэнтры іх чатыры! У тым ліку гістарычная канструкцыя, якая злучае Дрысу і Заходнюю Дзвіну, а яшчэ мост-велікан з Верхнядзвінскага раёна ў Мёрскі. Пераправа ўзвышаецца на 27 метраў над Дзвіной і лічыцца адной з самых высокіх у Беларусі.
— Гэтым летам мне пашанцавала зняць наш гарадок з вышыні птушынага палёту, — дзеліцца Генадзь, — з дэльтаплана. Пазнаёміўся з хлопцамі, якія вялі здымку з апарата, і далучыўся. Уражанняў — мора, добра, што не забыўся ўсталяваць на раму экшн-камеру.
Найбольш Генадзь любіць наводзіць аб'ектыў на маляўнічыя краявіды. Прафесійная тэхніка і майстэрства твораць цуды: сціплая водмель на Дзвіне зачароўвае малочным дымком — момант злоўлены ранкам, калі на раку спусціўся густы, хоць нож рэж, туман. Хапае ўдалых кадраў, зробленых у гарадскім парку. Напрыклад, фота ляснога голуба, або вяхіра, які нібыта спецыяльна пазіраваў перад камерай. З любімага — пчала, што спіць на кветцы.
— А самая экстрэмальная здымка, — усміхаецца Генадзь Генадзьевіч, — прыйшлася на пазамінулую зіму. Марозным ранкам адправіўся на сваё "месца сілы" — Юстыянава. Снег гучна скрыпеў пад нагамі, іней срэбрыў дрэвы — чароўна прыгожа. І на зваротным шляху амаль тварам да твару сустрэўся з хвастом.
Яго залаты кадр яшчэ наперадзе, верыць Генадзь Казлоў. І спадзяецца на знаёмства з зубрам. Лясны велікан не раз бачылі ў суседнім Шайцераве. Жадаем удалай фотаахоты!
— Па адукацыі я інжынер лясной гаспадаркі, нават напісаў кандыдацкуюо аднаўленні лясоў, але абараняць не стаў, зрушыўшы вектар на арганізацыю турызму. Далей была вучоба па міжнародным менеджменце турызму, а неўзабаве, так склалася, запрасілі ў Верхнядзвінскі раён — тут падбіралі спецыяліста ў створаны заказнік «Асвейскі».
Першародная прырода скарыла Ігара Раманюка:
— Я — заўзяты рыбак і лічу «Асвейскі» адным з самых лепшых рыбных месцаў краіны. Мае трафеі таму ў пацвярджэнне. Гэта і сазан на 7,5 кіла, і шчупак на 5,8. З пачатку восені і да лістапада ў выхадныя ў нас збіраецца па 500 рыбакоў, а зімой — да 2,5 тысячы. Вядома, пры ўмове, што на Асвейскім, водная роўнядзь якога больш за 5 тысяч гектараў, стаіць надзейны лёд.
Асвейскае — другое па велічыні возера ў Беларусі. Затое востраў, які закрывае сабой супрацьлеглы бераг, дакладна пад нумарам адзін. Выцягнуты на пяць кіламетраў неабжыты востраў Ду настроіць на гармонію з прыродай. Цікава, што назву Ду удалося вярнуць адносна нядаўна. Дапамаглі архівы Нацыянальнай бібліятэкі, дзеліцца Ігар Раманюк:
— У выданні «Цудоўная Расія» XIX стагоддзя мы знайшлі апісанне нашага вострава Ду — «суша сярод вады» з фіна-угорскай.
Да 1970-га на Ду быў пасёлак з 60 жыхарамі. Сёння пра гэта нагадваюць толькі руіны пляцоўкі, дзе размяшчаліся дызельныя генератары. Па востраве распрацаваны пешы маршрут. А вось на плывучы востраў Гаспадар, або востраў-прывід, візіт пад забаронай. Стабільнай глебы пад ім няма, тлумачыць Ігар Рыгоравіч:
— Сабраны з водарасцей, каранёў і галінак, ён перыядычна курсіруе па воднай роўнядзі. Але без спадарожнага ветру не змяняе пазіцыі. Зараз асеў на ўсходнім узбярэжжы Асвейскага.
Што яшчэ паглядзець у заказніку? Чырвонакніжных жывёл і птушак, рэдкія расліны накшталт карэльскай бярозы і палярнай вярбы… У дапамогу турыстам, якіх сёлета рэкордна шмат, будучы візіт-цэнтр. Яго адкрыццё, як і пашырэнне маршрутаў, запланавана на найбліжэйшые час.
— Узяліся за ўласныя падворкі, следам — за агульнае добраўпарадкаванне. Ініцыятыву падтрымалі старшыня Валынецкага сельвыканкама Надзея Ліпоўская, дырэктар ААТ «Антонова-Агра» Андрэй Шацер. Верхнядзвінскаму лясгасу таксама дзякуй — за туі, блакітныя елкі, вярбы. Усе дрэвы прыжыліся і цешаць прыгажосцю.
Кожнае 6 жніўня ў Княжыцах праходзіць па-асабліваму. У гэты дзень шэсць гадоў таму ў населеным пункце ўсталявалі і асвяцілі паклонны крыж. А яшчэ далі адлік традыцыі: адзначаць вялікае свята вёскі, збіраючы на ім некалькі пакаленняў — ад дзядоў да ўнукаў.
— Як гучна, весела тады ў нас — не перадаць, — дзеліцца Валянціна Аўсянкіна. — Не горш спраўляем Новы год, Масленіцу. Паглядзець, як гуляюць Княжыцы, прыязджаюць нават з Наваполацка.
Сустракаць гасцей ёсць дзе. І зноў дзякуючы Валянціне Аляксандраўне і яе дружнай камандзе. Яны талокай адрадзілі былы клуб. Назву для яго выбралі цёплую — «Гасцёўня».
Галоўнае — не быць абыякавымі, лічыць стараста:
— Мы працягваем добраўпарадкаваць вёску. Выйграўшы конкурс на лепшы сельскі населены пункт, атрымалі прэмію. На гэтыя грошы стварылі этнадворык, утульную зону адпачынку. Верым, Княжыцы яшчэ сябе пакажуць, бо месцы ў нас цікавыя, з турыстычным патэнцыялам.
Кожнай уНавесні вяскоўцы складаюцца на падтрыманне парадку і прыгажосці вакол — абкос тэрыторыі, афарбоўка клуба, азеляненне. А такія энтузіясты, як Надзея Казлова і Валянціна Гапцёнак, Ала Бутырына і Ганна Пекарава, Марына Чынная і іншыя ўкладваюць не толькі сродкі, але і таленты. Яны могуць арганізаваць свята ў «Гасцёўні», пашыць за ноч касцюмы для тэатралізаванага прадстаўлення, а яшчэ жанчыны збіраюць і захоўваюць гісторыю мясцовых мясцін. Таму ў перспектыве — стварэнне цэлага этнаграфічнага музея або этнавёскі!
Журавель у руках
Выхавальніца ясляў-сада № 2 Верхнядзвінска Ірына Маслякова з тых, каму падабаецца даведвацца нешта новае, павышаць сваю кваліфікацыю. А нядаўна Ірына Аляксандраўна вярнулася дадому з «Крыштальным жураўлём» за трэцяе месца ў намінацыі «Выхавальнік дашкольнай адукацыі» на конкурсе педагагічнага майстэрства «Настаўнік года Рэспублікі Беларусь — 2020». Першы выпадак у гісторыі паўночнага рэгіёну, калі такую высокую ўзнагароду атрымлівае педагог дашкольнай адукацыі.Прызнанне заслужанае. Ужо два дзесяцігоддзі Ірына вучыць маленькіх жыхароў райцэнтра не толькі стандартнай дзіцячай праграме, але і быць добрымі, шчырымі, разумеючымі.— Малышы — гэта цэлы космас, — з шчырай цеплынёй пра падапечных разважае педагог. — Ніколі не перастану здзіўляцца, як хутка яны растуць і як бываюць мудрыя.
Мне ў жыцці шанцавала на добрых настаўнікаў — і я зараз не толькі пра школу, Полацкі педкаледж і ВДУ імя П. М. Машэрава, — але і пра сваіх малышоў. Адзін з галоўных урокаў дапамог засвоіць чатырохгадовы хлопчык, які хадзіў у маю групу. Хлопчык не з самай простай доляй быў настолькі яркім, што яго святла хапала на ўсіх. Аднойчы я, моцна стаміўшыся, прысела, апусціўшы рукі, а ён абняў і гучна сказаў: «Усё будзе добра, ты справішся».
І Ірына спраўляецца. Таленавіты выхавальнік вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі, аптымістка, шчаслівая мама — усё гэта пра яе. Нават калі нешта ідзе не па плане, яна ведае: галоўнае — ўзяць сябе ў рукі і спрабаваць яшчэ. Поспех на рэспубліканскім конкурсе таксама пратрымаў з другой спробы. Ірына Аляксандраўна прадставіла на суд журы вопыт сваёй педагагічнай дзейнасці. Калі коратка, то ідэя ў тым, каб прывіваць культуру здароўя праз мастацкія творы.
— Разам з дзецьмі, — працягвае Ірына, — мы прыдумалі незвычайнага персанажа — Здравіка і яго спадарожнікаў у карысных развіваючых гульнях. Скажам, па байцы Крылова «Варона і лісіца» або казцы Ушынскага «Чатыры жаданні».
Цікава, што пагуляць са Здравіком дашкольнікі могуць на інтэрактыўнай дошцы і сэнсарным стале. Калісьці дзіўныя, сёння гэтыя тэхналогіі ўкараняюць паўсюдна. «Праўда, выдатна!» — шчыра задаволена Ірына Аляксандраўна, для якой педагогіка, дарэчы, яшчэ і справа сямейная. Яе бабуля, Ефрасіння Ігнатаўна, была настаўніцай пачатковых класаў і цяпер вельмі ганарылася б унучкай.
Любоў і лялькі
На памяць ад Любові Марынскай з Сенькава мне ў далонь кладзецца лялька Падарожніца. Захавальніца-нявелічка — абярэг, зроблены ад душы. А па-іншаму загадчыца філіяла Сенькаўскага клуба-бібліятэкі Верхнядзвінскага раённага цэнтра культуры і народнай творчасці і не ўмее.У клуб Любоў Іванаўна прыйшла 36 гадоў таму. Карэннай вяскоўцы заўсёды падабалася спяваць, танцаваць, але перад вучылішчам мастацтваў у яе жыцці здарылася ПТВ у Ленінградзе, дзе атрымала прафесію фармоўшчыка. Вялікі горад яе не прыцягваў і не ўтрымліваў, шчыра дзеліцца суразмоўніца:
— Аднойчы прыехаўшы дадому на майскія святы, даведалася, што ў родным Сенькаве шукаюць загадчыка клуба. Падумала, гэта мой шанец!
Як жа мела рацыю наша гераіня, для якой займацца творчасцю на роду напісана. Прадзед Антон славіўся тым, што вырабляў музычныя інструменты — ад скрыпак, цымбал да гармонікаў. Дзед і дзядзькі па бацькоўскай лініі віртуозна гралі на вячорках.
— Мая мама выдатна спявала, — працягвае Любоў Іванаўна. — Калі ўся наша вялікая сям'я збіралася за адным сталом, гэта быў гукны сямейны хор.
Любоў Марынская кіруе фальклорным народным калектывам «Сенькавіца». Дарэчы, нарадзіўся ён амаль 45 гадоў таму. У Сенькава тады завітала легенда фальклору Зінаіда Мажэйка. Вучоны з сусветным імем, афіцыйна абвешчаная ў Кембрыджы «выдатным інтэлектуалам стагоддзя», здымала на Верхнядзвіншчыне фільм і была зачаравана мясцовымі казкамі і песнямі, абрадамі і танцамі.
— З лёгкай рукі Мажэйкі «Сенькавіца» пабывала на фальклорных святах у Маскве, Ленінградзе, Мінску, — пералічвае Любоў Іванаўна. — А галоўнае, прыйшло разуменне: тое, што здавалася нам, маладым, старым і дзіўным, — скарб, які трэба берагчы. Колькі фальклорных шэдэўраў сабрана за гэтыя гады — не пералічыць. Напрыклад, абрады хаджэння маладых дзяўчат па каліну або ліпавае вяселле на Івана Купалу, запісаныя са слоў Юзэфы Паўловіч, якая дажыла да 107 гадоў.
Асобная размова — лялькі-абярэгі ад Любові Іванаўны. Калісьці яна сама атрымала такую лялечку ад унучкі Ядвігі Лапошка Вольгі, якая прыехала ў госці з Рыгі. Бабулю Ядзю вяскоўцы лічылі знахаркай. Добры жанчына разбіралася ў травах і ніколі не адмаўляла ў дапамозе. У тым ліку рабіла лялькі-абярэгі на ўсе выпадкі жыцця. Неразлучніцы, Пагодніца, Бессанница, Дабрабытница — сёння эстафету зямлячкі пераняла Любоў Марынская.
З марай пра зубра
Для 39-гадовага рабочага Верхнядзвінскага масласырзавода Генадзя Казлова фатаграфія не проста хобі, а аддушына. Зямлякі могуць палюбавацца вынікам яго творчых пошукаў на гарадскіх выстаўках, на афіцыйнай старонцы райвыканкама і ў сацсетках.Генадзь Казлоў задумаўся аб куплі фотаапарата ў старэйшых класах. Спачатку быў плёначны «Самсунг», які выкарыстоўваў у эканомным рэжыме — бераг кадры. Адчуць смак да здымкі дапамагла першая лічбавая «мыльніца». Пазней — узятая ў крэдыт «люстэркавая».
— Яшчэ я запісваю ролікі, — распавядае Генадзь. — Шмат хто на тэму гісторыіроднага краю. Наш раён — дзівоснае месца. Хачу захаваць і перадаць яго атмасферу.
З такімі думкамі Генадзь Генадзьевіч нядаўна адзняў матэрыял для дакументальнага фільма пра масты Верхнядзвіншчыны. Толькі ў невялікім райцэнтры іх чатыры! У тым ліку гістарычная канструкцыя, якая злучае Дрысу і Заходнюю Дзвіну, а яшчэ мост-велікан з Верхнядзвінскага раёна ў Мёрскі. Пераправа ўзвышаецца на 27 метраў над Дзвіной і лічыцца адной з самых высокіх у Беларусі.
— Гэтым летам мне пашанцавала зняць наш гарадок з вышыні птушынага палёту, — дзеліцца Генадзь, — з дэльтаплана. Пазнаёміўся з хлопцамі, якія вялі здымку з апарата, і далучыўся. Уражанняў — мора, добра, што не забыўся ўсталяваць на раму экшн-камеру.
Найбольш Генадзь любіць наводзіць аб'ектыў на маляўнічыя краявіды. Прафесійная тэхніка і майстэрства твораць цуды: сціплая водмель на Дзвіне зачароўвае малочным дымком — момант злоўлены ранкам, калі на раку спусціўся густы, хоць нож рэж, туман. Хапае ўдалых кадраў, зробленых у гарадскім парку. Напрыклад, фота ляснога голуба, або вяхіра, які нібыта спецыяльна пазіраваў перад камерай. З любімага — пчала, што спіць на кветцы.
— А самая экстрэмальная здымка, — усміхаецца Генадзь Генадзьевіч, — прыйшлася на пазамінулую зіму. Марозным ранкам адправіўся на сваё "месца сілы" — Юстыянава. Снег гучна скрыпеў пад нагамі, іней срэбрыў дрэвы — чароўна прыгожа. І на зваротным шляху амаль тварам да твару сустрэўся з хвастом.
Яго залаты кадр яшчэ наперадзе, верыць Генадзь Казлоў. І спадзяецца на знаёмства з зубрам. Лясны велікан не раз бачылі ў суседнім Шайцераве. Жадаем удалай фотаахоты!
Прыродная жамчужына
Ландшафтны заказнік «Асвейскі» — прыродная жамчужына Беларусі. Месца, дзе водныя прасторы нагадваюць мора і спакойна шпацырыць высакародны алень, а з нядаўніх часоў і зубры, мае ахоўны статус Рамсарскай угоддзя. Гаспадар тэрыторыі плошчай больш за 30 тысяч гектараў — Ігар Раманюк. Амаль 15 гадоў таму ён прыехаў сюды з Брэсцкай вобласці, а раней, распавядае, працаваў у Белавежскай пушчы:— Па адукацыі я інжынер лясной гаспадаркі, нават напісаў кандыдацкуюо аднаўленні лясоў, але абараняць не стаў, зрушыўшы вектар на арганізацыю турызму. Далей была вучоба па міжнародным менеджменце турызму, а неўзабаве, так склалася, запрасілі ў Верхнядзвінскі раён — тут падбіралі спецыяліста ў створаны заказнік «Асвейскі».
Першародная прырода скарыла Ігара Раманюка:
— Я — заўзяты рыбак і лічу «Асвейскі» адным з самых лепшых рыбных месцаў краіны. Мае трафеі таму ў пацвярджэнне. Гэта і сазан на 7,5 кіла, і шчупак на 5,8. З пачатку восені і да лістапада ў выхадныя ў нас збіраецца па 500 рыбакоў, а зімой — да 2,5 тысячы. Вядома, пры ўмове, што на Асвейскім, водная роўнядзь якога больш за 5 тысяч гектараў, стаіць надзейны лёд.
Асвейскае — другое па велічыні возера ў Беларусі. Затое востраў, які закрывае сабой супрацьлеглы бераг, дакладна пад нумарам адзін. Выцягнуты на пяць кіламетраў неабжыты востраў Ду настроіць на гармонію з прыродай. Цікава, што назву Ду удалося вярнуць адносна нядаўна. Дапамаглі архівы Нацыянальнай бібліятэкі, дзеліцца Ігар Раманюк:
— У выданні «Цудоўная Расія» XIX стагоддзя мы знайшлі апісанне нашага вострава Ду — «суша сярод вады» з фіна-угорскай.
Да 1970-га на Ду быў пасёлак з 60 жыхарамі. Сёння пра гэта нагадваюць толькі руіны пляцоўкі, дзе размяшчаліся дызельныя генератары. Па востраве распрацаваны пешы маршрут. А вось на плывучы востраў Гаспадар, або востраў-прывід, візіт пад забаронай. Стабільнай глебы пад ім няма, тлумачыць Ігар Рыгоравіч:
— Сабраны з водарасцей, каранёў і галінак, ён перыядычна курсіруе па воднай роўнядзі. Але без спадарожнага ветру не змяняе пазіцыі. Зараз асеў на ўсходнім узбярэжжы Асвейскага.
Што яшчэ паглядзець у заказніку? Чырвонакніжных жывёл і птушак, рэдкія расліны накшталт карэльскай бярозы і палярнай вярбы… У дапамогу турыстам, якіх сёлета рэкордна шмат, будучы візіт-цэнтр. Яго адкрыццё, як і пашырэнне маршрутаў, запланавана на найбліжэйшые час.
Княжыцкі падыход
Не месца ўпрыгожвае чалавека, а наадварот. У Княжыцах (у мінулым маёнтак генконсула Даніі памешчыка Беніслаўскага) пераконваешся ў трапнасці народнай мудрасці. Тут няшмат карэнных жыхароў, але ёсць тыя, хто, аднойчы прыехаўшы, вырашыў застацца назаўжды. Напрыклад, стараста гэтай і трох суседніх вёсак Валянціна Аўсянкіна. Ураджэнка Гродзенскай вобласці яшчэ ў 1990-х купіла дачу на радзіме мужа, а выйшаўшы на пенсію, канчаткова перабралася ў Княжыцы. Каб зрабіць сваё і жыццё аднавяскоўцаў больш камфортным, наша гераіня з энтузіязмам узялася за справу. Спачатку выбралі савет вёскі, узгадвае Валянціна Аляксандраўна:— Узяліся за ўласныя падворкі, следам — за агульнае добраўпарадкаванне. Ініцыятыву падтрымалі старшыня Валынецкага сельвыканкама Надзея Ліпоўская, дырэктар ААТ «Антонова-Агра» Андрэй Шацер. Верхнядзвінскаму лясгасу таксама дзякуй — за туі, блакітныя елкі, вярбы. Усе дрэвы прыжыліся і цешаць прыгажосцю.
Кожнае 6 жніўня ў Княжыцах праходзіць па-асабліваму. У гэты дзень шэсць гадоў таму ў населеным пункце ўсталявалі і асвяцілі паклонны крыж. А яшчэ далі адлік традыцыі: адзначаць вялікае свята вёскі, збіраючы на ім некалькі пакаленняў — ад дзядоў да ўнукаў.
— Як гучна, весела тады ў нас — не перадаць, — дзеліцца Валянціна Аўсянкіна. — Не горш спраўляем Новы год, Масленіцу. Паглядзець, як гуляюць Княжыцы, прыязджаюць нават з Наваполацка.
Сустракаць гасцей ёсць дзе. І зноў дзякуючы Валянціне Аляксандраўне і яе дружнай камандзе. Яны талокай адрадзілі былы клуб. Назву для яго выбралі цёплую — «Гасцёўня».
Галоўнае — не быць абыякавымі, лічыць стараста:
— Мы працягваем добраўпарадкаваць вёску. Выйграўшы конкурс на лепшы сельскі населены пункт, атрымалі прэмію. На гэтыя грошы стварылі этнадворык, утульную зону адпачынку. Верым, Княжыцы яшчэ сябе пакажуць, бо месцы ў нас цікавыя, з турыстычным патэнцыялам.
Кожнай уНавесні вяскоўцы складаюцца на падтрыманне парадку і прыгажосці вакол — абкос тэрыторыі, афарбоўка клуба, азеляненне. А такія энтузіясты, як Надзея Казлова і Валянціна Гапцёнак, Ала Бутырына і Ганна Пекарава, Марына Чынная і іншыя ўкладваюць не толькі сродкі, але і таленты. Яны могуць арганізаваць свята ў «Гасцёўні», пашыць за ноч касцюмы для тэатралізаванага прадстаўлення, а яшчэ жанчыны збіраюць і захоўваюць гісторыю мясцовых мясцін. Таму ў перспектыве — стварэнне цэлага этнаграфічнага музея або этнавёскі!