Віктар Аскерка: «Крэдытная перадышка адкрыла нам другое дыханне»

Паўгода прайшло з моманту падпісання Кіраўніком дзяржавы Указа № 320 «Аб развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці Віцебскай вобласці». Сельгасарганізацыі, аб'яднаныя ў чатыры кааператыўна-інтэграваныя структуры, вызвалены ад крэдытнай нагрузкі — ім далі на тры гады адтэрміноўку і на два — растэрміноўку плацяжоў. За час крэдытных «канікул» неабходна стварыць эфектыўныя вытворчасці, знізіць затраты і выйсці на прыбытковую працу. Згодна з бізнес-планамі, да 2020 года прадугледжваецца нарасціць вытворчасць малака ў паўтара раза, свіней — у 2,6. І калі сёння прадпрыемствы, якія ўвайшлі ў структуры, займаюць 30 працэнтаў у валавой вытворчасці вобласці, то да 2020-га іх доля павінна вырасці да 50. 

Як складваецца сёння сітуацыя, ці ёсць зрухі? Пра гэта шчырая размова з намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама Віктарам АСКЕРКА.

— Віктар Вітальевіч, вы працуеце ў рэгіёне менш за год. Што ў першую чаргу бачна свежым вокам, якія асноўныя балючыя кропкі праглядаюцца?

— У вобласці 132 сучасныя малочна-таварныя комплексы — гэта ўсяго толькі 17,5 працэнта ад агульнай колькасці малочна-таварных ферм. У нас 293 фермы на 100 галоў і менш, 794 — да 200 галоў. Вытворчасць малака на сучасных комплексах складае ўсяго 31,2 працэнта ад агульнага аб'ёму. Як можна канкурыраваць нават на ўнутраным рынку, калі ў сярэднім па краіне 60 працэнтаў? Ці вось прыклад: у двух раёнах утрымліваецца да 4 тысяч кароў, а штодзённы надой не перавышае 30 тон. У нас ёсць сельгаспрадпрыемствы, якія нават з меншым пагалоўем забяспечваюць такія надоі. Вядома ж, патрэбна была мадэрнізацыя, але прыцягнуць дадатковыя рэсурсы не дазваляла высокая закрэдытаванасць. Ні ў адной краіне свету сельская гаспадарка без падтрымкі дзяржавы самастойна працаваць не можа. Прадпрыемствы АПК маюць патрэбу ў абаротных сродках і доўгатэрміновым крэдытаванні.

Вельмі высока і крэдытная нагрузка на перапрацоўчую галіну. Малочныя заводы і мясакамбінаты бралі крэдыты на бягучую дзейнасць пад высокія працэнты, авансавалі прадукцыю гаспадарак,даючы ім магчымасць выплачваць зарплату, купляць рэсурсы. У 2015 годзе перапрацоўка выплаціла больш за трыльён рублёў па банкаўскіх працэнтах — 35—40 працэнтаў ад усёй выручкі. Яшчэ 392 мільярды пагасілі сельгас арганізацыі. З-за высокіх ставак па крэдытах у АПК рэгіёна фактычна вымываліся абаротныя сродкі. Прычым не адзін год.

Які выхад? Сабраць рэсурсы ў адных руках, напрыклад, мясаперапрацоўчай прамысловасці, якая дзякуючы экспарту сёння жыве лепш. Сканцэнтраваць рэсурсы — значыць, стварыць чатыры інтэграцыйныя структуры, што дазволіць знізіць затраты, а цэнтралізацыя інвестыцый — эфектыўна кіраваць мадэрнізацыяй прадпрыемстваў. Важна і тое, што перапрацоўка абавязана не толькі наўпрост працаваць з вытворцам, але і дзяліцца з ім даходамі. Гэта шлях, які пры пісьменным падыходзе дае шанец не толькі выцягнуць сельгасвытворчасць, але і выйсці на бязстратную працу. Па сутнасці, распрацавана «дарожная карта» па выхадзе АПК рэгіёна з крызісу. Але патрэбны былі заканадаўчая база для аб'яднання сельгаспрадпрыемстваў у інтэграваныя структуры і крэдытная перадышка.

— Указ Кіраўніка дзяржавы даў яе?

— Так. Дакумент прадугледжвае перавод доўгу сельгаспрадпрыемстваў па кароткатэрміновых крэдытных абавязацельствах перад банкамі на аблвыканкам па стаўцы не больш за 3 працэнты замест 30. Прадастаўлена адтэрміноўка пагашэння асноўнага доўгу з наступнай растэрміноўкай выплат на пяць гадоў. Гэта істотная дапамога. І трэба разумець, доўгі не спісваюцца, а будуць гасіцца. Для гэтага новым структурам трэба стаць на ногі, зарабіць сродкі і далей разлічвацца па абавязацельствах. Іх задача — забяспечыць поўную загрузку перапрацоўкі сыравінай, знізіць яе сабекошт за кошт больш эфектыўнага выкарыстання рэсурсаў і выканання тэхрэгламентаў, узмацнення тэхналагічнай дысцыпліны. Уся прадукцыя ўнутры кааператыўна-інтэграваных структур перамяшчаецца па ўнутраных таварна-транспартных накладных. Дзякуючы гэтаму, па нашых ацэнках, удасца знізіць сабекошт гатовай прадукцыі да 20 працэнтаў, што дазволіць перапрацоўшчыкам эфектыўней канкураваць як наунутраным, так і знешнім рынкам. Мы бачым, якая складаная сітуацыя складваецца апошнія гады. У расійскага боку часта ўзнікаюць не зусім абгрунтаваныя прэтэнзіі да нашых прадпрыемстваў, закрываецца экспарт. Цэны нестабільныя. Маючы ў складзе структуры і мясаперапрацоўку, і малочны завод, можна заўсёды быць з крыніцай паступлення сродкаў: не атрымліваецца экспартаваць мяса, будзем прадаваць малако. 

Акрамя таго, кожная з чатырох вышэйназваных структур будзе мець гандлёвую сетку для рэалізацыі прадукцыі ўласнага вытворчасці. Наша нядаўняе рашэнне аб перадачы акцый ААТ «Віцебскія прадукты» ў даверанае кіраванне дзяржаўнаму аб'яднанню «Віцебскі канцэрн «Мяса-малочныя прадукты» не толькі аздаровіць праблемны актыў, але і забяспечыць прамы выхад да спажыўца для тавараў нашых вытворцаў.

— Паўгода, якія прайшлі з моманту выхаду ўказа, — тэрмін невялікі. Ці ёсць першыя вынікі?

— Стварэнне структур пачалося яшчэ да выхаду дакумента. Працавалі ў асноўным па дагаворах аб сумеснай дзейнасці, аптымізуючы колькасць, падбіраючы кадры і вырашаючы тэхналагічныя пытанні. Мы засяродзілі рэсурсы ў адных руках, перш за ўсё мясаперапрацоўчай прамысловасці. Што ні кажы, а перапрацоўка сёння жыве крыху лепш. Яна абавязана працаваць напрамую з вытворцамі, атрымліваць больш танную сыравіну і справядліва размяркоўваць заробак прамысловасці на ўвесь ланцужок.

Дзякуючы таму што дзяржава пайшла нам насустрач, у прадпрыемстваў практычна няма вялікага крэдытнага нагрузкі, яны працуюць з адкрытымі разліковымі рахункамі. Вось гэта самы важны момант: рахункі вызваліліся, і сродкі, якія раней накіроўвалі на пагашэнне крэдытаў і працэнтных ставак, пайшлі на развіццё прадпрыемстваў.

— У межах якой сумы?

— У 2016 годзе парадку 23 мільёнаў рублёў. Яны ідyць на набыццё паліва, угнаенняў, аплату лізінгавай тэхнікі, зарплату. Гэта значыць на бягучую дзейнасць і развіццё. Гэта дазволіла правесці якасна і ў тэрмін увесь комплекс сельгасработ. Нарошчваем пагалоўе жывёлы: у мінулым годзе на 4,2 тысячы галоў вырасла колькасць КРС, у тым ліку кароў больш чымна 2 тысячы, свіней — на 27 тысяч. Да 2021 года нам трэба мець 136 тысяч галоў буйной рагатай жывёлы, 48 тысяч кароў і больш за 300 тысяч свіней.

Грамадскае пагалоўе неабходна забяспечыць кармамі. У 2016 годзе прадпрыемствы, якія ўваходзяць у інтэграваныя структуры, нарыхтавалі на ўмоўную галаву жывёлы 29,4 цэнтнера кармавых адзінак травяных кармоў, што на 9,2 цэнтнера больш за ўзровень папярэдняга года, а прадпрыемствы Аршанскай інтэграванай структуры — 33,1 цэнтнера кармаедзініц, на 14,6 вышэй за ўзровень 2015 года. Плошчу кармавых угоддзяў плануем павялічыць да 100 тысяч гектараў, што дазволіць мець 550 тысяч тон кармаедзініц травяных кармоў, або 35 цэнтнераў на ўмоўную галаву жывёлы. Кожны буйны малочна-таварны комплекс павінен быць забяспечаны паўтарагадовым запасам.

Ёсць па годзе і вынікі ў эканоміцы. Практычна ўсе прадпрыемствы выйшлі на прыбытак. Няхай яна пакуль невялікая, але гэта вельмі важна. Так, часу прайшло яшчэ мала, але за мінулы год тэмп росту аб'ёмаў вытворчасці прадукцыі вырошчвання буйной рагатай жывёлы — 112,3 працэнта, свіней — 125,4, птушкі — 103,4, малака — 108,1. Павялічыліся і прывагі. У цэлым вытворчасць прадукцыі жывёлагадоўлі вырасла на 11,5 працэнта.

— Малако сёння — жывыя грошы. Дзяржава плаціць 250 долараў за тону. Ужо толькі на гэтым прадукце можна зрабіць нядрэнны аграбізнес.

— За год тэмп росту вытворчасці малака ў сярэднім па прадпрыемствах канцэрна перавысіў 8 працэнтаў. Кааператыўна-інтэграваныя структуры спрацавалі па-рознаму. Віцебская павялічыла вытворчасць амаль на 7 працэнтаў, Аршанская — на 13,3, Полацкая — на 7, а Глыбоцкая — на 2,1 працэнта. Добра сябе паказалі сельгаспрадпрыемствы малочных камбінатаў — рост 20,7 працэнта. У сярэднім па канцэрне атрымалі на 12 працэнтаў малака больш, чым за аналагічны перыяд папярэдняга года. Павялічылася і рэалізацыя. Калі ў 2015 годзе прададзена 111 677 тон малака, то ў мінулым — 121 500. Што важна: у студзені эфектыўнасць вырасла — 112,7 працэнта.

— А калі параўнаць са сярэднеабласнымі паказчыкамі на сённяшні дзень?

— Мяркуюце самі: тэмп росту вытворчасці малака папрадпрыемствам канцэрна складае 113 працэнтаў да ўзроўню папярэдняга года, рэалізацыя — 119 пры таварнасці 92 працэнты. Па вобласці адпаведна 103, 104 і 89 працэнтаў. У грашах за студзень гэтага года ў параўнанні са студзенем мінулага малочная галіна прыбавіла на 9424 тысячы рублёў. Калі па вобласці сярэднясутачны прырост ЖВР — 504 грама, у інтэграцыйных структурах — 595. 

— Віктар Вітальевіч, вы прыводзілі лічбы ў цэлым за мінулы год. Нормы ўказа працуюць менш паўгода, значыць, эфектыўнасць сельгасвытворчасці у другім паўгоддзі яшчэ вышэй. Як гэта ўдалося зрабіць за такі кароткі тэрмін? Бо зразумела, новыя фермы і комплексы пабудаваць не паспелі.

— Мы сканцэнтравалі пагалоўе на прадпрыемствах, якія ўвайшлі ў інтэграцыйныя структуры. Далей пачала спрацоўваць вытворчая ланцужок. Комплекс далучаны да камбіната хлебапрадуктаў, які корміць жывёлу, у сябе выпрацоўвае забой і атрымлівае мяса. Гэта яны так працуюць, але для таго, каб завяршыць працэс, Кіраўнік дзяржавы дазволіў нам на працягу гэтага года ўсе прадпрыемствы аб'яднаць у адну структуру. Чаму? Скажам, у інтэграцыйную структуру ўліліся некалькі гаспадарак, якія пабудавалі новыя малочна-таварныя комплексы, і ў іх, зразумела, вялікая крэдытная нагрузка. Калі іх прыняць адразу, то магло з'явіцца адмоўнае сальда, рэзка пагоршыцца фінансавае становішча. Каб «расцягнуць» фінансавую нагрузку, пару гаспадарак далучылі ў студзені, частку ў лютым і так далей. Да канца года ў холдынгу будзе 61 прадпрыемства. Ну а самы галоўнае — людзі сталі атрымліваць большую зарплату. Яны ўбачылі перспектыву, а гэта і ёсць матывацыя. 

Вядома, задачы стаяць сур'ёзныя. Да канца 2020 года трэба падвоіць, а то і патроіць аб'ёмы вытворчасці прадукцыі, каб выканаць указ Кіраўніка дзяржавы. Але важныя не паказчыкі, а эфектыўнасць вытворчасці, якая забяспечвае годны жыццё на вёсцы.

— Дзякуй, Віктар Вітальевіч, за цікавую размову.

«СБ». Фота з архіва газеты "Віцьбічы".