Віктар Галанаў: пра экалагічную абстаноўку ў Віцебскай вобласці і прынцыпы “зялёнай” эканомікі
— Віктар Анатольевіч, як змяніліся акцэнты ў працы прыродаахоўнага ведамства на Віцебшчыне за апошнія гады? Якія пытанні ўпершыню трапілі ў поле зроку эолагаў, як развіццё тэхналогій адбіваецца на працы спецыялістаў ведамства?
— У цэлым праца прыродаахоўных службаў нацэлена на папярэджанне і прафілактыку парушэнняў патрабаванняў прыродаахоўнага заканадаўства. Кантралюем пытанні забруджвання атмасфернага паветра, водных рэсурсаў, абыходжання з адходамі, захавання і ўстойлівага выкарыстання біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці.
Каардынуем работы па навядзенні парадку на зямлі і добраўпарадкаванні тэрыторый населеных пунктаў, выкананні мерапрыемстваў па барацьбе з боршчэўнікам Сасноўскага і іншымі інвазіўнымі відамі раслін.
Вывучаем сучасныя энергазберагальныя тэхналогіі па ачыстцы сцёкавых вод і зніжэнні выкідаў у атмасфернае паветра, перапрацоўцы і выкарыстанні адходаў, укараненне якіх зніжае шкоднае ўздзеянне на навакольнае асяроддзе.
Вялікую ўвагу надаём развіццю асабліва ахоўных прыродных тэрыторый. За апошнія гады ўдалося павялічыць плошчу заказнікаў і помнікаў прыроды рэспубліканскага і мясцовага значэння на 8,4 тыс. га, што складае 9,7% плошчы Віцебскай вобласці.
Прыродаахоўныя службы прымаюць актыўны ўдзел у азеляненні гарадскіх і сельскіх тэрыторый. У бягучым годзе па вобласці высаджана 62,8 тыс. дрэў, у тым ліку больш за 22 тыс. у сельскіх населеных пунктах, і 11,2 тыс. кустоў (на сяле — звыш 4,4 тыс.). Цяпер праводзяцца абследаванні прыжывальнасці насаджэнняў.
— Як з пункту гледжання экалогіі на Віцебшчыне вырашаюцца пытанні эфектыўнага выкарыстання паліўна-энергетычных рэсурсаў і ўкаранення аднаўляльных крыніц энергіі?
— На Віцебшчыне няма выкапнёвых крыніц энергіі, за выключэннем тарфу. З улікам гэтых прыродных асаблівасцей праводзіцца паэтапная праца па ўцягванні ў гаспадарчы зварот аднаўляльных: біямасы, вады, ветру, падземнага цяпла, сонечнай энергіі і іншых. Так, для максімальнага выкарыстання гідраэнергетычнага патэнцыялу рэк Віцебшчыны праведзены работы па аднаўленні малых гідраэлектрастанцый, шэраг з якіх пабудаваны яшчэ ў 50-х гадах мінулага стагоддзя.
З 2017-га эксплуатуюцца Віцебская і Полацкая гідраэлектрастанцыі, яны самыя буйныя ў краіне і маюць агульную ўсталяваную магутнасць 61,75 МВт.
Такім чынам, сёння ў рэгіёне рух водны патокаў у электраэнергію ператвараюць 11 гідраэлектрастанцый агульнай усталяванай магутнасцю 65,4 МВт, што дазваляе штогод эканоміць да 75 тыс. тон умоўнага паліва, пры гэтым не забруджваючы атмасфернае паветра выкідамі парніковых газаў і іншымі шкоднымі рэчывамі.
На палігонах цвёрдых бытавых адходаў Оршы, Віцебска і Наваполацка тры біягазавыя ўстаноўкі агульнай электрычнай магутнасцю 1,8 МВт штогод утылізуюць да 5,5 млн куб. м звалачнага газу, тым самым не толькі прадухіляючы выкіды метану, але і выпрацоўваючы электрычную энергію. Укараняемыя на Віцебшчыне тэхналогіі выкарыстання сонечнай энергіі і цяпла зямлі з'яўляюцца значным фактарам развіцця зялёнай эканомікі, які забяспечвае зніжэнне нагрузкі энергагенеруючых станцый, што выкарыстоўваюць выкапнёвыя віды паліва.
За апошнія сем гадоў арганізацыі і грамадзяне ўсталявалі амаль 70 сонечных воданагравальнікаў, цеплавых помпаў, фотаэлектрычных комплексаў.
Геаграфічнае становішча вобласці і ўзровень развіцця лясной і сельскай гаспадаркі прадвызначылі распаўсюджванне ў рэгіёне тэхналогій, якія прадугледжваюць выкарыстанне драўнянага паліва і іншай біямасы.
Укараняемыя на Віцебшчыне тэхналогіі выкарыстання сонечнай энергіі і цяпла зямлі з'яўляюцца значным фактарам развіцця зялёнай эканомікі, які забяспечвае зніжэнне нагрузкі энергагенеруючых станцый, што выкарыстоўваюць выкапнёвыя віды паліва.
Так, за апошняе дзесяцігоддзе ў сярэдніх і малых тэхнагенна не загружаных населеных пунктах праведзены мерапрыемствы па замене кацельнага абсталявання з адпаведным пераводам на выкарыстанне драўнянага паліва ўзамен нафтагазавага.
Усяго больш за 650 кацельных і збожжасушыльных установак выпрацоўваюць цеплавую энергію з аднаўляемай біямасы (драўніны, ільняной кастры і саломы).
— Якія карэкціроўкі плануецца і неабходна ўнесці ў дзеючую на тэрыторыі вобласці сістэму абыходжання з адходамі?
— Пытанні эксплуатацыі аб'ектаў пахавання камунальных адходаў у адпаведнасці з патрабаваннямі прыродаахоўнага заканадаўства, арганізацыі збору і здабывання другасных матэрыяльных рэсурсаў, бяспечнага захоўвання адходаў вытворчасці застаюцца актуальнымі.
Цяпер эксплуатуюцца 27 палігонаў цвёрдых камунальных адходаў (ЦКА) і 201 міні-палігон у сельскай мясцовасці. Праводзіцца планамерная праца па аптымізацыі сеткі міні-палігонаў. У 2018 годзе рэкультывавана 109 з іх, у тым ліку цалкам у Бешанковіцкім і Лепельскім раёнах. На 2019-ы запланаваны аналагічныя работы на 82 міні-палігонах.
У Беларусі распрацаваны праект канцэпцыі стварэння палігонаў для пахавання камунальных адходаў і вытворчасцей па сартаванні і выкарыстанні адходаў, у адпаведнасці з якім на Віцебшчыне ў 2022 – 2030 гадах будзе пабудавана шэсць міжрэгіянальных палігонаў ЦКА (Віцебскі, Аршанскі, Полацкі, Мёрскі, Глыбоцкі, Чашніцкі). З іх уводам дзеючыя палігоны і міні-палігоны будуць зачынены.
Штогод у рэгіёне ўтвараецца каля 2 млн куб. м камунальных адходаў, якія з'яўляюцца крыніцай другасных матэрыяльных рэсурсаў (ДМР). Для іх збору функцыянуюць 193 прыёмных пункта нарыхтоўкі другаснай сыравіны, працуюць 12 ліній сартавання (пунктаў дасартавання) камунальных адходаў.
У жылым сектары ўстаноўлена больш за 9,5 тыс. кантэйнераў для раздзельнага збору смецця. У наступным годзе пачне працаваць смеццесартавальны завод у Віцебску, прызначаны для прыёму і паўаўтаматычнай сартавання змешаных цвёрдых камунальных адходаў, прадукцыйнасцю 100 000 т/год. Плануецца пачаць будаўніцтва комплексу па абыходжанні з ЦКА ў Оршы.
У бліжэйшыя гады ў краіне будзе ўкаранёна дэпазітная (залогавая) сістэма збору ўпакоўкі.
Яна дазволіць збіраць і накіроўваць на перапрацоўку да 90% металічнай, шкляной, пластыкавай тары і ўпакоўкі ад харчовых прадуктаў.
У 2018-м сабрана 74,9 тыс. т ЦКА, што на 3,6 тыс. т больш, чым два гады таму. Узровень выкарыстання ЦКА ў мінулым годзе склаў 20,2%. Разам з тым, згодна з Нацыянальнай стратэгіяй па абыходжанні з ЦКА і ЦКА гэты паказчык да 2020 года павінен дасягнуць 25%, а да 2030-га — 40%.
— Якая сітуацыя з інвазівнымі відамі раслін у рэгіёне?
— На Віцебшчыне распаўсюджаны залатарнік канадскі, эхінацысціс лопасцевы, клён ясенёвы, а таксама баршчэўнік Сосновского — найбольш праблемная для рэгіёну расліна.
У залежнасці ад займанай плошчы, ступені пагрозы жыццю і здароўю грамадзян, навакольнаму асяроддзю, шчыльнасці і колькасці месцаў росту для барацьбы з імі выкарыстоўваюцца механічны, хімічны і камбінаваны метады. Пасля знішчэння інвазівнай расліннасці тэрыторыю неабходна засяваць рознымі па складзе травасмесямі, уводзіць у сельскагаспадарчы абарот альбо праводзіць мерапрыемствы па лесаразвядзенні.
Плошча заражаных тэрыторый складае каля 3 тыс. га. Найбольш праблемнымі застаюцца Ушацкі раён, дзе баршчэўнік займае 1260 га, Віцебскі — амаль 521 га, Гарадоцкі — 405 га.
На правядзенне мерапрыемстваў па рэгуляванні распаўсюджвання і колькасці баршчэўніка Сосновского ў 2019 годзе з абласнога бюджэту выдзелена каля 530 тыс. рублёў.
На канец мая работы праведзены на 1476 га, што складае 50% ад агульнай плошчы.
Імі займаюцца землекарыстальнікі і спецыялізаваныя брыгады, створаныя на базе арганізацый.
Тэрытарыяльнымі органамі Мінпрыроды ажыццяўляецца пастаянны кантроль за выкананнем карыстальнікамі зямельных участкаў планаў мерапрыемстваў, выкананнем тэхналогіі і тэрмінаў. Створана электронная база месцаў росту баршчэўніка. Штодня інфармацыя фарміруецца як па раёнах, так і па вобласці ў цэлым. Кантрольныя мерапрыемствы праводзяцца і з выкарыстаннем квадрокоптера.
— Ці актыўны на Віцебшчыне грамадскі рух эколагаў?
— З удзелам грамадскіх эколагаў на працягу года праводзяцца сотні рэйдаў. Толькі з пачатку 2019-га добраахвотнікі выявілі 72 парушэнні, вінаватыя асобы прыцягнуты да адміністрацыйнай адказнасці. У 2018 годзе найбольш актыўна яны ўдзельнічалі ў рэйдах у Гарадоцкім, Чашніцкім, Верхнядзвінскім раёнах. Так, спецыялісты Гарадоцкай інспекцыі сумесна з грамадскімі экалогамі зафіксавалі больш за паўсотні парушэнняў, у тым ліку правілаў эксплуатацыі міні-палігонаў, абыходжання з адходамі, невыканання рэжыму ўтрымання водаахоўных зон і прыбярэжных палос, а таксама месцаў адпачынку на водных аб'ектах.
У прафесійнае свята хочацца шчыра падзякаваць усіх, хто працуе над захаваннем і паляпшэннем экалагічнай абстаноўкі, хто неабыякавы да гэтых праблем, хто разумее, што ахова навакольнага асяроддзя — абавязак кожнага чалавека, і кожны з нас можа ўнесці пасільны ўклад у гэтую справу. Карыстаючыся магчымасцю, ад усёй душы жадаю моцнага здароўя, шчасця, дабрабыту і поспехаў!