Віцебскі занальны інстытут сельскай гаспадаркі НАН Беларусі: пра новыя распрацоўкі вучоных і перспектывы іх укаранення ў аграрны сектар

На Віцебшчыне значна цяжэй атрымліваць важкія ўраджаі, чым у іншых абласцях, і без навуковага суправаджэння разлічваць на эфектыўную эканоміку раслінаводства не даводзіцца. Над укараненнем перадавых тэхналогій земляробства працуе Віцебскі занальны інстытут сельскай гаспадаркі НАН Беларусі, які знаходзіцца ў аграгарадку Тулава. Тут «С сельская газета» даведалася пра новыя распрацоўкі вучоных і перспектывы іх укаранення ў аграрны сектар.

На базе інстытута працуюць чатыры аддзелы: збожжавых, зернебабовых і крупяных культур, крыжакветных, кармапраізводства і бульбаводства. Навуковыя даследаванні выконваюцца ў межах шэрагу дзяржаўных праграм, па дагаворах з Акадэміяй навук, Камітэтам па сельскай гаспадарцы і харчаванні аблвыканкама. Сёння ў распрацоўцы вучоных каля 30 культур і 110 сартоў. Сартавыпрабаванні праводзяцца сумесна з навукова-практычнымі цэнтрамі. Па завершаных даследаваннях распрацоўваюцца рэкамендацыі для ўкаранення ў вытворчасць сартоў, якія паспяхова прайшлі выпрабаванні.

У распараджэнні інстытута больш за 926 гектараў ворнай зямлі (каля 1000 гектараў сельскагаспадарчых угоддзяў) і ўвесь неабходны шлейф сельгасмашын для яе апрацоўкі. Сёння на парадку дня ўборка збожжавых, ураджай якіх ідзе ў залік Віцебскаму раёну. Вучоныя і хлебаробы даказваюць, што нават у зоне рызыкоўнага земляробства можна атрымліваць рэнтабельнае збожжа добрай якасці. Дырэктар інстытута Андрэй Балыш у пацвярджэнне прыводзіць лічбы:

— На доследных дзялянках ураджаі вышэй, чым у вытворчасці, аднак і на сваіх палях па азімых, напрыклад, атрымліваем не менш за 50 цэнтнераў з гектара жыта, пшаніцы, трыцікале і каля 45 цэнтнераў на круг яравых культур. Азімы рапс звычайна дае 27—30 цэнтнераў з гектара, яравы — ад 20 да 25. Надвор'е і склад глебаў, вядома, уплываюць на ўраджаі, але галоўныя ўмовы — тэрміны сяўбы і тэхналогія. Часцей за ўсё менавіта яны не выконваюцца ў гаспадарках вобласці. Бываюць выпадкі, нам тэлефануюць кіраўнікі, якія набылі ў нас насенне, і скардзяцца, што на адных палях усходы добрыя, а на іншых пуста. Пачынаем разбірацца, аналізаваць. Насенне аднолькавае, толькі на адным полі яно лягло ў зямлю ў

оптымальны час, а на іншым — са спазненнем, таму і вынік такі. 

Прывяду ў прыклад адно з гаспадарак, з якім працавалі ў Расонскім раёне. Мы рэкамендавалі не распыляць мізэр угнаенняў па ўсіх палях, а паспрабаваць хоць на адным участку папрацаваць тэхналагічна: пасеяць начас і падкорміць у патрэбным аб'ёме. Так на ім потым і малацілі па 45 цэнтнераў азімай пшаніцы. У Расонскім, як і многіх іншых раёнах вобласці, на жаль, на выніках земляробства адбіваюцца дэфіцыт угнаенняў, слабая тэхнічная аснашчанасць, а яшчэ не хапае кадраў, матываваных працаваць на зямлі.

Травы на выратаванне

У апошнія гады ўсё часцей гучаць прапановы аб пераглядзе на Віцебшчыне прапорцый пасяўных плошчаў у бок узмацнення кармавой групы. Улічваючы цяжкае фінансавае становішча большасці гаспадарак, яшчэ два гады таму Прэзідэнт паставіў перад аграрыямі рэгіёну задачу ўдасканаліць структуру пасеваў, каб на выхадзе атрымліваць патрэбную колькасць кармоў, збожжа і іншых культур для задавальнення патрэб грамадскага жывёлагадоўлі з найменшымі затратамі. Вучоныя ў гэтым напрамку працуюць даўно. Вынікі даследаванняў пакладзены ў аснову патрабаванняў інтэнсіўных тэхналогій вырошчвання сельгаскультур на дзярнова-падзолістых, сугліністых глебах вобласці. Андрэй Балышка канкрэтызуе:

— Адназначна, з улікам нашага непрадказальнага надвор'я галіна раслінаводства павінна працаваць на жывёлагадоўлю. Зараз праводзім даследаванні такіх культур, як сільфія, пайза, чуміза, магар, цукровы гібрыд сарго. 

Намеснік дырэктара кандыдат сельскагаспадарчых навук Аксана Барысёнак паведаміла аб перспектывах даследаванняў:

— Мы паспрабавалі знайсці найбольш прымальны і рацыянальны варыянт змешаных пасеваў кармавых траў і кукурузы для рэгіёну. Вучоныя даўно звярнулі ўвагу на такую камбінацыю. Я вывучала ў архівах досведы калег і даведалася, што раней на Віцебшчыне спрабавалі практыкаваць пасевы кукурузы і люпіну, аднак чаканага выніку не атрымалі. Відаць, няправільна выбралі гібрыд кукурузы. Тады аддалі перавагу ўкраінскаму гібрыду сярэдняй іпозняй групы спеласці. Царыца палёў у змешаных пасевах пераважала і складала 60 працэнтаў. Каб у гэтым варыянце атрымаць добрую масу, яе трэба як след падкарміць. Мы ж, улічваючы гэтыя нюансы, робім стаўку на сарты кукурузы ультраранняй групы спеласці з кароткім вегетацыйным перыядам і камбінуем з позднеспелымі сартамі лубіну і гароху кармавога прызначэння. Па тэрмінах яны разам будуць падыходзіць да сезону ўборкі. Падбіраючы змешаныя пасевы, улічвалі змены клімату за апошні час, а таксама спрабавалі новыя сарты. Досведы разлічаны на 2 гады і завершацца ў 2020-м, а затым будзем падаваць заяўку на ўнясенне вынікаў даследаванняў у прыкладную праграму, каб укараніць у вытворчасць. Лубін — каштоўная і не затратная для жывёлагадоўлі культура. Яе выкарыстанне дапаможа аграрыям зэка­наміць на мінералах. І пры гэтым мы атрымаем дастаткова высокую якасць сіласу. Яшчэ спрабуем камбінаваць цукровую сарго з кукурузай. Першая культура дае цукар, другая — крухмал. Укараненне такіх пасеваў у вытворчасць дазволіць гаспадаркам знізіць затраты на закупку кансервантаў і нават без іх атрымаць якасны пажыўны корм. Галоўнае — вытрымаць тэрміны і тэхналогію сяўбы, а таксама правільнае суадносіны кампанентаў. У наступным годзе вынікі досведаў прадставім у Акадэмію навук. 

Бульба з прабіркі 

Віцебскі занальны інстытут сельскай гаспадаркі — адзінае прадпрыемства ў вобласці, дзе праводзіцца паскоранае мікракланальнае размнажэнне бульбы на аснове біятэхналагічных метадаў. Кажучы больш зразумелай мовай, у спецыяльных лабараторыях інстытута метадам чаранкавання на безвіруснай аснове размнажаюць другі хлеб. Атрыманыя расліны працягваюць сваю вегетацыю на базе цяплічнага комплексу інстытута. Прабірачны матэрыял закупляюць у Навукова-практычным цэнтры па бульбавод­ст­ве. 

Стаўку робяць на высокапрадуктыўныя сарты беларускай селекцыі. Андрэй Балыш тлумачыць такое перавагу:

— Мы выпрабавалі шмат сар­таў. Не ўсе далі чаканы вынік для вырошчвання ў вытворчых умовах. Паспяховазарэкамендавалі сябе «маніфест», «брыз», «лілея», «скарб», «вектар», «уладар», «палац», «нара» і іншыя. Вызначальныя фактары для насеннага матэрыялу — ура­джайнасць, устойлівасць расліны да захворванняў і шкоднікаў, а таксама смакавыя якасці. 

Насенны матэрыял бульбы карыстаецца вялікім попытам не толькі ў вобласці і краіне, але і ў Расіі. У мінулым годзе ў інстытуце абгрунтавалася добрая традыцыя: пасля збору ўраджаю праводзіць дэгустацыю розных сартоў бульбы. На яе запрасілі прадстаўнікоў сельвыканкама, мясцовых арганізацый, вяскоўцаў. Гасцям прапаноўвалі паспрабаваць стравы з розных са­ртоў бульбы, а затым аддаць свой голас за найбольш спадабаўшыся. Сёлета плануюць запрасіць кіраўнікоў і агрономаў гас­па­да­рак, якія займаюцца вы­рошчваннем другога хлеба, і калег з Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па бульбаводстве і плада­водства.

Цікавы факт: за апошнія два гады менавіта Віцебшчына займае лідзіруючыя пазіцыі ў краіне па валавым зборы і ўраджаю бульбы. Вы­рошчваннем другога хлеба ў асноўным займаюцца ў Талачынскім, Полацкім і Віцебскім раёнах. Добры ўраджай бульбы, як запэўніў Андрэй Балыш, далёка не на ўсіх землях можна атрымаць. Напрыклад, на цяжкіх глебах Шаркаўшчыны яго вы­рошчванне будзе больш затратным, а вось на Аршаншчыне, у Дубровенскім і Бешанковіцкім раёнах можна знайсці прыдатныя палі. Бульба ад­чу­вальны да прымянення тэхналогій, патрэбны кваліфікаваныя кадры і спецыяльная тэхніка, таму пазіцыя кіраўніцтва вобласці сканцэнтраваць яго пасевы ў гас­па­дарках, якія набілі на гэтым руку, апраўданая. 

"С​ельская газета".