Важак зграі. Вучоны-адлюднік вырошчвае на Расоншчыне ваўкоў - зорак кіно

Вучоны-пустэльнік

За вёскай Юхавічы, дзе жыве Дзмітрый, адразу пачынаецца Расія. Ён спяшаецца мне насустрач у амуніцыі, тыповай для мясцовых мясцін: красоўкі, ваенны камуфляж, цёплы швэдар, кепка і непрамакальная куртка.

Па лясных сцежках-дарожках мчымся на пазадарожніку Шамовіча, без якога тут ніяк, і ўжо праз 10 хвілін дабіраемся да вёскі Соснавы Бор, дзе ўсяго тры дамы, адзін з іх - недабудаваны.

Пакоі свайго вялікага драўлянага жылля, нядаўна які атрымаў афіцыйны статус аграсядзібы, гаспадар здае турыстам. Госці з'язджаюцца сюды адусюль. Немцы, французы, англічане, знакамітыя фатографы, рэжысёры дакументальнага і мастацкага кіно, журналісты сусветна вядомых тэлеканалаў Discovery, National Geographic, Animal Planet…

Цяпер Дзмітрый з дапамогай радыёперадатчыкаў назірае за глушцамі. Арніталогія стала другім яго захапленнем, ужо пасля ваўкоў. Нядалёка ад свайго дома ён праклаў экалагічную сцежку для турыстаў, пабудаваў некалькі зімовых хатак для фотаздымкаў рэдкіх птушак (у лясах жывуць арол, глушэц, цецярук, арлан-белахвост і іншыя), паставіў так званы салонэц для ласёў, начную фотакамеру для бабра. Увогуле, адно раздолле для жывёл і замежных потым.

Чаму ж вучоны-заолаг, кандыдат біялагічных навук Дзмітрый Шамовіч пасяліўся на хутары ў Расонскім раёне? Неспадзявана. Лясы на мяжы з Расіяй, кажа, ідэальнае месца для навуковай працы. Сам з Віцебска, дзе скончыў біяфак дзяржуніверсітэта. Пасля вучыўся ў аспірантуры Інстытута заалогіі Акадэміі навук у Мінску і праз два гады з'ехаў працаваць у паляўнічую гаспадарку "Чырвоны бор" развіваць экотурызм.

"Жыву, па сутнасці, ў мядзведжым куце. Але што тут дрэннага? У мяне тры ў адным - праца, хобі, дом. Дзесяць гадоў я правёў у гэтых лясах, а ў вёсцы Сасновы Бор жыву восьмы год. Тады ж у мяне з'явіліся першыя ваўкі..."

Сябар чалавека?

Звяры фатаграфавацца не любяць. Гэта факт. Але для многіх прыезджых турыстаў менавіта ваўкі, знятыя ў пейзажах дзікай прыроды, - самыя сапраўдныя героі фотаальбомаў. Мара фотапаляўнічага, які прыехаў у сінявокую, - убачыць і зрабіць кадры аднаго з прадстаўнікоў так званай вялікай пяцёркі беларускай фауны.

Галандскі турыст і стары сябар Дзмітрыя Эда Гелдоф прыехаў у расонскі край на два тыдні - пафатапаляваць: "Прырода ў вас - узрушальная і чароўная. Яшчэ на мінулым тыдні мы з Дзімам здымалі птушак для галандскага навуковага часопіса, а сёння паедзем "шчоўкаць" ласёў у Браслаўскі раён. Ну а на "дэсерт", несумненна, ваўкі: яны мне спатрэбяцца для буклету "Жывёльны свет Беларусі". Некаторых звяроў убачыў упершыню. Быў прыемна здзіўлены".

Зразумела, што пра ўсё турыст ведаць не абавязаны. Ад яго патрабуецца толькі ўседлівасць. А далей, як гаворыцца, "любы капрыз за вашы грошы". Толькі ці многія гатовыя быць кампетэнтнымі спадарожнікамі? Так, егераў гэтым хітрасцям цяпер навучаюць. Навыкі ў іх ёсць. А азарт? Прафесіяналаў, гатовых гарантаваць паказ тых ці іншых жывёл, аналізуе Дзмітрый Шамовіч, у нас пакуль не так ужо і шмат:

- Акрамя таго, трэба валодаць замежнай мовай. Такія людзі, безумоўна, ёсць у Нацыянальнай акадэміі навук. Але справу тармазіць яшчэ адзін нюанс: даводзіцца падладжвацца пад турыста, а значыць, мець вольны графік. Таму Беларусь, па сутнасці, пакуль застаецца белым плямай для замежных аматараў фаўны. Упэўнены, да нас бы з задавальненнем паехалі глядзець на ваўкоў, рэдкія віды птушак, балоты англічане, немцы, галандцы...

Ваўкі з'явіліся ў Шамовіча каля васьмі гадоў таму. Тады ён толькі перабраўся на Расоншчыну. У кожнага ваўка свая гісторыя. Першага зубастага, да прыкладу, Дзмітрыю прынёс знаёмы паляўнічы прама з лесу, калі той быў яшчэ сляпы. Пражыўшы некалькі месяцаў у спецыяльна абсталяваным вальеры, шэры зусім перастаў баяцца людзей. Аднойчы ўцёк, дабраўся да суседняя вёскі і пачаў там даследаваць падворкі. Натуральна, зубастага прыстрэлілі.

Потым былі яшчэ пяць ваўкоў, за якімі ён даглядаў, будучы навуковым заолагам паляўнічай гаспадаркі "Чырвоны бор". Жывёл па прычыне іх агрэсіўнасці таксама прыстрэлілі. А сёння ў вальеры, размешчаным побач з домам, у яго жывуць трое шэрых: самцы Бой і Тэр, а таксама маладая самка Ніка. Кожнага з іх ён узяў ваўчаняткам з Бярэзінскага біясфернага запаведніка, выхадзіў і стаў для іх правадыром.

- Агрэсію ў мой бок ваўкі ні разу не праяўлялі. Але дзікіх гадаванцаў трэба трымаць у ежовых рукавіцах. Дасі слабіну - страціш статус галоўнага, - запэўнівае Дзмітрый. - Наогул, воўк - жывёліна разумная, сам ён канфліктаваць не полезе. Але людзі розныя бываюць: памятаю, госць з Германіі захапіўся, адышоў далёка, махае фотаапаратам, галасіць, а воўк - за ім. Дагэтуль як жывы перад вачыма стаіць... Жартую! Але, паверце, страху таварыш нацярпеўся, калі Бой укусіў яго за мяккае месца.

Калі Дзмітрый падыходзіць да вальера, шэрыя пачынаюць неспакойна нарэзаць кругі каля рашоткі. Шамовіч апускае на сетку руку, і ваўкі пачынаюць біцца за права яе аблізаць. Ён на вышэйшай прыступцы іерархіі. І на самой справе правадыр зграі.

Уявіце, тройка ваўкоў у адзін момант пачынае трубіць хорам і зноў жа адначасова заціхае, нібыта нехта выключыў гук. Вальер становіцца канцэртнай залай, за білет у якую даводзіцца выкласці дадатковую суму. Дзмітрый успамінае: у іншыя дні гэта станавілася цэлым спектаклем.

Вось і мне пашанцавала. Зняць два, у агульным-то, выпадковыя кадры. Пакуль за плотам вальера нам пазіраваў прыгажун Тэр, на пярэднім плане вальяжна прахаджваўся Бой. Гэтыя ваўкі, як я даведаўся, выгадаваны са сляпога ўзросту. І першым, каго яны ўбачылі, быў чалавек. У ваўка ёсць асаблівасць - запечатлевать на ўсё жыццё таго, каго ён убачыў, толькі адкрыўшы вочы. Сёння яны ўспрымаюць Дзмітрыя як свайго, а яго гасцей - як сабе падобных.

Для вяскоўцаў гэтыя ваўкі не небяспечныя: найбліжэйшая вёска Юхавічы - за 4 кіламетры адсюль. Паводзяць сябе жывёлы адэкватна, але вуха лепш трымаць на варце. Што ў ваўка на розуме, Дзмітрый навучыўся чытаць па найменшых рухах, "мове" цела. Напрыклад, ляжыць на спіне, задраўшы бруха дагары, - значыць, гатовы падпарадкоўвацца, ну а скаліцца - лепш не падыходзь!

- Ваўкі ў Беларусі - самыя беспраўныя драпежнікі, - запэўнівае Дзмітрый. - Сезон палявання на іх адкрыты заўсёды. Бяры відэльцы, забівай, атрымлівай узнагароду! Некаторыя ляснічыя так і зарабляюць: ходзяць па лясах, шукаюць ваўчыныя логавы і здаюць сляпых шчанюкоў паштучна на забой.

А калі ты ваўчаня забраў да сябе дадому, абавязкова зарэгіструй яго ў Мінпрыроды або ў міжрэгіянальнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Зоркі кінематографа

Паколькі сваіх шэрых гадаванцаў Дзмітрый Шамовіч корміць адзін раз на тыдзень (мясам), зарабляюць ваўкі самі. Як? Ганарарамі ў кіно і тэлеперадачах пра прыроду і жывёл. Гэтыя артысты – ужо сапраўдныя зоркі, саміх сябе сыгралі ў некалькіх кінастужках. Фігуру таксама стрымаюць перад здымкамі: перад чарговай роляй у кіно садзяцца на дыету. І ўсё ж гэтыя артысты ніколі не прыедуць на "Лістапад" і не возьмуць галоўную галівудскую кінапрэмію "Оскар", нягледзячы на тое, што за спіной у іх ужо некалькі карцін. Першыя крокі на экране сталі рабіць, калі ад нараджэння ім было некалькі месяцаў. За 7 гадоў здымак за плячыма дасведчаных акцёраў ужо больш за дзясятак карцін.

Часта ў эпізодах (часам ваўкам давяраюць і галоўныя ролі) драпежнікі выконвалі каманды і замежных рэжысёраў. У 2012-м, да прыкладу, яны зняліся ў фільме беларускай, нямецкай, аўстрыйскай і амерыканскай вытворчасці. Наступныя здымкі – у лютым.

Павялічваць зграю Дзмітрый пакуль не плануе. Але жыцця без ваўкоў ужо не ўяўляе. І самі драпежнікі ў лес не глядзяць – дакладна нікуды не ўцякуць.

Каментарый

Галоўны спецыяліст аддзела дзяржаўнага кантролю за аховай і выкарыстаннем зямель расліннага і жывёльнага свету, нетраў і асабліва ахоўных тэрыторый Віцебскага абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Генадзь Гурланаў:

- У нашым рэгіёне ваўкоў у камерцыйных мэтах для прыцягнення турыстаў утрымліваюць таксама Нацыянальны парк "Браслаўскія азёры" (адна асобіна), Беларускае таварыства паляўнічых і рыбаловаў у Докшыцах (тры асобіны) і Беразінскі біясферны запаведнік на тэрыторыі Лепельскага лясгаса (сем асобін). Калі вы хочаце завесці на сваім падворку ваўчаня, трэба пабудаваць вальер плошчай не менш за 20 квадратных метраў і вышынёй больш за 3 метры.

Станіслаў Лабаты, "СБ Беларусь Сегодня"