Выстава запалак і этикетак пройдзе ў Віцебску

Выстава запалак і этикетак «Дар Праметэя» (з прыватнай калекцыі У. Ф. Калесінскага) адкрыецца 12 сакавіка 2015 г. у 16.00 у Ратушы.

Філуменія – калекцыянаванне запалкавых этикетак, скрыначак, буклетаў (запалак-кніжачак), саміх запалак і іншых прадметаў, звязаных з запалкамі. Збіранне запалкавых этикетак – гэта насамрэч адзін з самых старажытных відаў калекцыянавання мініяцюрных графічных выяў. Збіраць этикеткі пачалі яшчэ ў 1830-х гг., і нават раней, чым з'явілася першая паштовая марка.

Для многіх незвычайна бачыць запалкавую этикетку як прадмет музейнай каштоўнасці, а не толькі чыста бытавога прымянення. Аднак менавіта на выставе можна наглядна пераканацца ў тым, што гэта – творы мастацтва прамысловай графікі. Над стварэннем лепшых узораў запалкавых этикетак працаваў шэраг спецыялістаў: мастакі, фатографы, тэкставікі, вытворчыя работнікі. У савецкі час была наладжана строгая сістэма кантролю за распрацоўкай сюжэтаў малюнкаў і клішэ, з якіх друкаваліся этикеткі.

Цікава тое, што слова «запалка» – рускае, і яно паходзіць ад слова «спіца», то бок вельмі тонкая драўляная палачка. Чыркаючы запалкай аб скрыначку, мы нават не задумваемся пра гісторыю гэтага вельмі практычнага і дзіўнага вынаходніцтва. А бо распальваць агонь у старажытнасці было вельмі складанай справай – яго здабывалі трэннем або высяканнем. І нават пасля вынаходніцтва крэсіва, якое атрымала паўсюднае распаўсюджванне ў Сярэднія стагоддзі, яго распальванне патрабавала нямала намаганняў і пэўнай спрытнасці, паколькі высяканне і

Шмат хто памятае, што ў СССР цана запалак была мінімальнай – усяго адна капейка за скрыначку, у якой было прыкладна 60 запалак. Але самыя першыя фосфарныя запалкі ў Расію былі прывезены з-за мяжы і каштавалі яны зусім нятанна – адзін рубель срэбрам усяго за 100 штук. Зрэшты, ужо праз некалькі гадоў у краіне з'явіліся і свае ўласныя фабрыкі, і ў выніку вельмі рэзка ўпала цана на запалкі, прыкладна да 3–5 капеек за 100 запалак.

У пачатку 1960-х гадоў філуменія была адным з шасці афіцыйна дазволеных відаў калекцыянавання (нараўне з філатэліяй, філакартыяй, экcлібрыстыкай, нумізматыкай і боністыкай). Росквіт філуменіі ў СССР прыпадае на 1960–1980 гг., калі Балабанаўская эксперыментальная запалкавая фабрыка, на якой друкаваліся этикеткі для большасці запалкавых фабрык, выпускала спецыяльныя наборы для філуменістаў (па 100 радавых этикетак у наборы і камплекты этикетак сувенірных набораў – поўных або без гросаў – «этыкеткі», якія размяшчаліся на вечках сувенірных скрынак – і бакавых стужак сувенірных скрынак). Аналагічныя наборы выпускалі таксама і прыбалтыйскія фабрыкі, якія друкавалі свае этикеткі самастойна.

У канцы 1980-х гг. вытворчасць набораў для калекцыянераў была спынена (часткова з-за пераходу многіх фабрык на вытворчасць запалак у кардонных, а не шпонавых скрынках). Пасля 1991 г. захапленне філуменіяй рэзка пайшло на спад, і большасць філуменістычных секцый, створаных яшчэ ў канцы 1950-х – пачатку 1960-х гг. у найбуйнейшых гарадах СССР, спынілі сваё існаванне.

Запалкавыя этикеткі – нядрэнны дакументальны матэрыял, па якім можна вывучаць гісторыю. Этикетка – фактычны дакумент развіцця грамадства, расцежараваны і распаўсюджаны сярод мільёнаў грамадзян не толькі СССР, але і далёка за яго межамі. Шмат у чым гэта візітная картка краіны. Савецкі Саюз быў найбуйнейшым экспарцёрам запалак і ў 1960-х гг. выйшаў на першае месца ў свеце па іх вытворчасці. Запалкавая этикетка ў выніку стала вельмі магутным сродкам прапаганды і рэкламы.

Савецкія этикеткі перадаюць атмасферу таго часу. Па іх бачна, як выхоўвалі чалавека. Адчуваецца дух эпохі. Раней была такая разнастайнасць запалкавых этикетак, што ў людзей калекцыі налічвалі да 250 тысяч экзэмпляраў! Плошча этикеткі – поле для фантазіі і ілюстрацыі вартасцей тэхнічных дасягненняў, узнагарод і іншых заслуг. Таксама на запалкавых этикетках можна сустрэць мноства выяў помнікаў культуры, сюжэты з фальклору або ж класічных твораў літаратуры, фотаздымкі выдатных людзей сучаснасці, партрэты многіх дзеячаў навукі і мастацтва, выявы твораў мастацтва, нацыянальны арнамент, сюжэты гісторыі, выявы цацак. Часта на этикетках запалак можна ўбачыць прадстаўнікоў флоры і фаўны. Не рэдкасць на этикетках прыказкі, лозунгі, прымаўкі, заклікі і засцярогі, звязаныя з рэальнай небяспекай агню.

Спадзяемся, што калекцыя В.Ф. Калесінскага выкліча вялікую цікавасць і ў дарослых, і ў дзяцей. Дадзеная выстава разнародная па тэматыцы, як і сама запалкавая этикетка, выпушчаная на розных фабрыках СССР, Польскай Народнай Рэспублікі, Чэхаславацкай Сацыялістычнай Рэспублікі, Рэспублікі Беларусь, Расіі.

Калесінскі Валерый Францавіч

нарадзіўся ў Мінску, скончыў Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў па спецыяльнасці «Скульптура». Працуе ў манументальнай, станкавай мемарыяльнай скульптуры, медальерным мастацтве.

З 1992 г. Валерый Францавіч – удзельнік мастацкіх выстаў. Член Беларускага саюза мастакоў і Беларускага нумізматычнага таварыства, член праўлення Беларускага рэспубліканскага грамадскага аб'яднання калекцыянераў. Збірае запалкавыя скрынкі і этикеткі, калекцыя налічвае больш за тысячу экзэмпляраў.