За яркімі ўражаннямі і знаёмствам з душэўнымі людзьмі — у Віцебскі раён
— У нас 14 воінскіх пахаванняў. Плюс яшчэ адна магіла невядомага салдата. Удакладнена ўжо звыш васьмі тысяч імёнаў! З іх каля 2800 раней не значыліся ў аўтаматызаваным банку даных «Кніга памяці» Рэспублікі Беларусь.
На гербе раёна — вобраз Збавіцеля, меч і фрагмент вежы замка ў Суражы, умацаванні, што існавалі яшчэ ў XVI стагоддзі. Такія ж грунтоўныя і людзі ў тутэйшых мясцінах — што называецца, ад зямлі. Сустракаюць гасцінна, пра родны край гавораць са шчырай цеплынёй, гісторыю і традыцыі берагуць. Музей-сядзіба мастака Рэпіна ў Здраўнёва, магчымасць прайсціся па слядах самага высокага чалавека ў свеце — гіганта з прыдзвінскімі каранямі Фёдара Махнова, знаёмства з персанажамі беларускай міфалогіі ў Заронава…
Усё гэта — Віцебскі раён.
Запрашаем!
У імя памяці
Вывучаць спісы на сайтах «АБД «Мемарыял», «Подзвіг народа», сверыць даныя з архівам сельвыканкама і таблічкамі на воінскіх пахаваннях — гэта справа карпатлівая, нехуткая, але вельмі патрэбная. Для Вячаслава Марозава яна пачалася больш за дзесяць гадоў таму. Калі сталі даступныя рассекрэчаныя ваенныя архівы, ён пачаў шукаць інфармацыю пра свайго прадзеда Фядоса Лазукова і прадзеда жонкі Мікалая Вайцешку. Даныя пра апошняга былі скупаватыя, кажа Вячаслаў Мікалаевіч:— Удалося высветліць, што яго накіравалі пад Мурманск. Пра майго сваяка, які прапаў без вестак у 1941-м, не было вядома і гэтага. Не губляю надзеі, што мае пошукі аднойчы ўвенчаюцца поспехам.
Настаўнік Вячаслаў Марозаў з вучнямі ў школьным гісторыка-краязнаўчым музеі.Марозаў не знайшоў нітачку, якая прывяла б яго да роднага чалавека. Затое ўсвядоміў іншае — магчымасць дапамагчы тысячам сем'яў, чые блізкія знайшлі апошні прытулак у Вымнянскім сельсавеце.Пра лёс сваіх франтавікоў многія сваякі даведаліся праз інтэрнэт-праект «Цаной жыцця». Фактычна гэта лакальны сайт-архіў з данымі аб вызваліцелях. Аўтар ідэі таксама Вячаслаў Марозаў.
Адным з першых, знайшоўшы каштоўныя звесткі на сайце Марозава, у школьны музей і на магілу брата свайго дзеда прыехаў Сяргей Патапаў з расійскага Іванава. Цікава, што зараз ён сам член пошукавага атрада. І такіх выпадкаў нямала. Кожны з іх кранае, прызнаецца Вячаслаў Мікалаевіч:
— Як застацца абыякавым, бачачы слёзы пажылой жанчыны, праз шмат гадоў нарэшце пакланіўшыся магіле брата? Прыязджаюць і сваякі знакамітых герояў. Напрыклад, народнага татарскага паэта Мансура Гаязова, які загінуў тут у канцы 1943-га.
Дапамагае сельскі настаўнік і ўвекавечыць імёны загінуўшых на мемарыяльных плітах, да справы падключае сем'і воінаў-вызваліцеляў. Вячаслаў Мікалаевіч марыць паўдзельнічаць у сапраўдных пошукавых працах, а ў найбліжэйшых планах — выдаць «Кнігу памяці Вымнянскага сельскага Савета» пра землякоў — удзельнікаў Вялікай Айчыннай.
Смарагд лясной дынастыі
Рудыя валасы, зялёныя вочы — памочнік ляснічага Рубоўскага лясніцтва Віцебскага лясгаса Алена Голубева проста прыгажуня! І спецыяліст выдатны. У пацвярджэнне гэтага не толькі заслужаныя ўзнагароды, у тым ліку нядаўняя грамата ад Міністэрства лясной гаспадаркі, але і гектары маладога лесу пад яе пільным наглядам і клопатам.
d="bx_file_prop_365__n_ind___716858_3562302" align="middle" alt="" title="" src="https://www.sb.by/upload/iblock/3ef/xtw7ajfp202424v3jlmlhspj6pufod3n.jpg" />У мінулым годзе пасаджана 14 гектараў, сёлета — 18, а на 2023‑і плануецца каля 15 гектараў, удакладняе Алена:
— Робім усё, каб наш раён быў яшчэ больш зялёным і прыгожым. Вядома, зберагаем і тое, што маем. Тэрыторыя лясніцтва немалая — раскінулася на 10 тысяч гектараў.
Гераіня смяецца, што ведае тут ледзь ці не кожнае дрэўца, бо ў любую пару года з раніцы і
дацемна ў лесе. Замест абцасаў — гумовыя боты, а ў руках — спецыяльны электронны планшэт. Хуткі гаджэт паспяхова замяняе рулетку з бусоллю. У лясной тэме Алена 20 гадоў. У 18 прыйшла ў Віцебскі лясгас спачатку загадчыцай гаспадаркі, пазней стала бухгалтарам, майстрам лесу, памочнікам ляснічага. Завочна атрымала дзве вышэйшыя адукацыі. Па першай яна біёлаг, спецыяліст па ахове прыроды, па другой — эканаміст. У тым, што выбера лясную гаспадарку, ні на хвіліну не сумнявалася:align="middle" alt="" title="" src="https://www.sb.by/upload/iblock/a1f/2yl5pc0t5cq3101a7vsjmig56t9r3xks.jpg" />
— У мяне «зялёная» кроў. Дзед 42 гады аддаў Мяжэнскаму лясніцтву. Бацькі, брат працавалі ў Віцебскім лясгасе. Муж там жа галоўны інжынер. Наш 12-гадовы сын Ягор таксама ўжо глядзіць у бок лесу. Вось такая лясная дынастыя складваецца.Родную прыроду, бязмежныя смарагдавыя прасторы Алена Голубева палюбіла з дзяцінства. З усмешкай успамінае, як зусім малым разам з дзядулем збірала журавіны на балоцее, запамінала лекавыя травы, цешылася, напаўняючы кошык мацнымі баравікамі… З тых часоў мала што змянілася, дзеліцца памочнік ляснічага:
— Хіба што муж дадаў «у скарбонку» ўменне чытаць сляды звяроў. Бываюць і асабістыя сустрэчы з ляснымі насельнікамі. Гэтым летам памахала з машыны лапатаму мішку, які ласаваўся шчаўем у сасняку. Бачыла касуляў, зайцаў, а вось рысь — самага асцярожнага драпежніка — пакуль не сустракала, толькі адбіткі яе лап.
Вольны час, адпачынак Алена Голубева таксама любіць праводзіць на прыродзе, далей ад горада. Тым больш што адно з любімых хобі — кветаводства. У доме цешаць вока пеларгонія, драцэна, архідэі, клумбы на дачы упрыгожваюць клематысы, георгіны, хрызантэмы. А кусты плецеобразных ружовых, белых і пунсовых руж для гаспадыні асаблівыя — падарунак мужа на нараджэнне сына.
Лечаць сэрцам
У гэтым годзе санаторыю «Летцы» — 85. Сярод персаналу ёсць запамінальная пара — Уладзімір Яўгенавіч і Тамара Фёдараўна Руммо. Муж і жонка разам амаль паўвека, а роднай лячэбна-прафілактычнай установе аддалі 46 гадоў. Ён — высокакваліфікаваны ўрач-кардыёлаг, кандыдат медыцынскіх навук, яна — урач-тэрапеўт.— Пачыналі кар'еру з «Летцаў», імі і скончым, — смяецца Тамара Фёдараўна. — Мы — патрыёты прафесіі і свайго санаторыя. Нават жывём побач, на вуліцы Санаторнай.
Тамара Руммо працягнула дынастыю. Яе мама была аперацыйнай медсястрой, ветэранам Вялікай Айчыннай. З ваенным цягніком даехала франтавымі дарогамі да Будапешта, Прагі… Пасля Перамогі працавала ў Віцебскай абласной бальніцы. У мамы было нямала ордэнаў і медалёў, ганарыцца Тамара Фёдараўна:
— Гледзячы на яе, я разумела: медыцына — гэта прызванне!
Уладзімір Яўгенавіч шчыра прызнаецца: у ВНУ яго прывялі шчаслівы выпадак і любоў да прыродазнаўчых навук. З будучай жонкай вучыўся на адным курсе:
— Разам прыехалі па размеркаванні. Спачатку я быў урачом-тэрапеўтам, а ў 1979‑м у «Летцах» адкрылі другое ў Беларусі аддзяленне аднаўленчага лячэння для хворых, якія перанеслі інфаркт міякарда. Праз час мне прапанавалі яго ўзначаліць.
Уладзімір Яўгенавіч працаваў і намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскай частцы, а з 2020‑га ён санаторны ўрач-кардыёлаг. Досведам і ведамі дзеліцца са старэйшакурснікамі ВДМУ:
— Студэнты — асаблівы, у
умны и не дающий «забронзаветь» народ. Часам пытаются спытаць: без якіх якасцей урачу-кардыёлагу не абысціся? Маё слова: сэрца можна лячыць толькі сэрцам. Патрэбны уважлівы, неабыякавы, шчыры падыход!
У Руммо двое дзяцей. Сын Сяргей і дачка Вера выбралі сваю дарогу. Унук Юра — таленавіты спартсмен, вучыцца ў хакейнай школе ЦСКА ў Маскве. Уся надзея на ўнучак, усміхаецца дзядуля:
— Маша і Эвеліна — дзяўчаты творчыя, але раптам аднойчы ў іх прачнуцца сямейныя медыцынскія гены?
За гады працы Уладзімір Руммо разам з калегамі літаральна нанова прымусіў біцца сэрцы многіх пацыентаў. Жадаеце, каб ваш матор даўжэй заставаўся здаровым? Тады карысны савет ад доктара Руммо: давайце сэрцу ўмераныя нагрузкі, больш рухайцеся. За дзень наш герой праходзіць 20 тысяч крокаў, а яшчэ п'е мясцовую мінеральную ваду «Летчанскую». Менавіта яна, якая змяшчае амаль усе элементы табліцы Мендзялеева, калісьці стала вытокам санаторыя.
Дораць дзецям крылы
У кожнага на зямлі свая місія. 15 гадоў таму Зінаіда і Міхаіл Шэлобанавы з Замасточча выбралі для сябе быць бацькамі-выхавальнікамі. Іх дзіцячы дом сямейнага тыпу стаў родным для 25 выхаванцаў. Цяпер падрастаюць яшчэ пяцёра: 15-гадовы Алег, 14-гадовая Віка, яе аднагодка Іван, 13-гадовая Маша і Жэня, што на год яе малодшая.
— Яны ўсе — мае дзеці, — цёпла кажа Зінаіда Мікалаеўна. — Нікога не дзялю на сваіх і чужых. Тры родныя дачкі даўно дарослыя. Старэйшая Марыя працуе дэфектолагам у Гродне, Таня — настаўніца фізкультуры, а Даша — настаўніца пачатковых класаў у Віцебску.
Усяго ў гэтай вялікай дружнай сям'і 12 педагогаў! Але нагод для гонару ў Шэлобанавых і без таго хапае. Галоўны — у тым, што іх выхаванцы з кожным днём вучацца нанова давяраць, дапамагаць, любіць… Дыплом педагога-псіхолага спатрэбіўся, прызнаецца мама Зінаіда:
— Муж, ён працуе ў мясцовай гаспадарцы «Ліпаўцы», таксама заўсёды гатовы падставіць плячо. Мужчынскае выхаванне асабліва важна
альчукам. Ну а дзяўчынкі ўюць з нашага таты вяроўкі (усміхаецца).Міхаіл Міхайлавіч вядзе нас да сямейнай «сцяны славы»:
— Тут фота ўсіх нашых выхаванцаў. Глядзіш — і сэрца радуецца.
У Дзень маці, а цяпер і ў Дзень бацькі, на дні нараджэння, святы бацькі-выхавальнікі не выпускаюць тэлефон з рук — здаецца, на провадзе ўся Беларусь! Лепшая шматдзетная, замяшчальная, прыёмная сям'я, пераможцы абласнога конкурсу сямейных творчых праектаў… Усялякіх дыпломаў і грамат у Шэлобанавых не злічыць. Але мацней за ўсё грэюць душу дзіцячыя поспехі.Зінаіда Мікалаеўна пералічвае:
— Наташа Аўчыннікава з адзнакай скончыла педкаледж, універсітэт, цяпер выкладае ў Оршы. У Максіма Астапковіча за плячыма два ВНУ, ён айтишник і чэмпіён Беларусі па летнім мнагабор'і. Оля Азарчанка вучыцца ва ўніверсітэце фізічнай культуры, Насця Антонаўская — у Магілёўскім інстытуце МУС… Называць імёны можна доўга, бо кожны наш выхаванец — са сваім характарам, талентамі, «разынкай». Дапамагчы іх раскрыць — наша бацькоўская задача.
Дарослыя і дзеці заўсёды разам — і на гаспадарцы, і на адпачынку. Ладзяць пасядзелкі ля вогнішча, любяць хадзіць па грыбы і ягады...
— Вось такую шчупака злавіў у мінулым годзе, — разводзіць рукамі Іван. — Рыбачыць тата навучыў!
Віка сціпла прызнаецца, што любіць гатаваць:
— Салаты, сырнікі, аладкі, піражкі, вядома, дранікі — усе сакрэты кухні ў мамы пераймаю.
На месцы рабяты не сядзяць: ездзяць у лагеры адпачынку (толькі ў «Зубрёнку» былі тройчы), турпаездкі і нават на спаборніцтвы па кіберспорце. Год таму прывезлі з Мінска выйграныя прызы — мабільныя тэлефоны.
Любоў да граматы і бяросты
Настроенне ў Курынскай сельскай бібліятэцы стварае гаспадыня Марыя Карновіч. Па дыпломе выкладчык беларускай мовы і літаратуры, яна прыйшла ў бібліятэку з мясцовай школы. Змяніла на «кніжным» пасту маму Вольгу Уладзіміраўну.З дзяцінства была кніжнай дзяўчынкай, дзеліцца Марыя:
— У другім класе прачытала «Незнаяка ў Сонечным горадзе» — і панеслася. З тых часоў мой дэвіз «Ні дня без старонкі». Любімыя класікі — Караткевіч, Булгакаў, Рэмарк, з сучасных — Усцінава, Міхалкава, Лук’яненка…
Фонд сельскай бібліятэкі салідны — пад 10 тысяч экзэмпляраў. Ёсць рарытэты, да прыкладу зборнік Коласа, выдадзены ў 1956‑м, і модныя навінкі. На абанеменце ў Марыі Аляксандраўна 320 чалавек:
— Гэта чытачы з самага Курына і суседніх вёсак. Цешыць, што да нас прыходзяць не толькі дарослыя, але і школьнікі. Для іх — асаблівая праграма з займальнымі гульнямі. На ўра хлопцы сустрэлі актыўны квэст «Мая вёска» па гісторыі нашага населенага пункта.
У 2016‑м бібліятэка стала пераможцам рэспубліканскага конкурсу за даследчую дзейнасць у вывучэнні роднай вёскі. Пры ўстанове дзейнічае унікальнае для Віцебскага раёна аматарскае аб'яднанне «Атрада». Яго душа і заснавальнік — Вольга Рыбакова, мама Марыі Карновіч. «Атрадаўцы» вядомыя сваімі арыгінальнымі вырабамі з саломы, лазы і, вядома, бяросты. Правільна апрацаваць апошнюю — няпростая задача.
— Мама асвоіла ўсе тонкасці рамяства сама, — кажа Марыя Карновіч. — І мяне навучыла. Напрыклад, хто б падумаў, што бяросту трэба літаральна умасліць, прапітаць хоць раслінным, хоць маторным маслам. Пасля гэтага — пад гнёт, а далей — на што фантазія гатовая.
Па бібліятэчным этнаграфічным кутку ясна, што з выдумкай у удзельнікаў «Атрады» усё ў парадку: усялякія бяроставыя туескі, скрыначкі, нават галаўныя ўборы. Марыя Карновіч дэманструе сваю працу:
— Лапатачкі-абярэгі — на шчасце. А вось гэта ўжо сур'ёзная заяўка — сімпатычны і практычны пестерь. Памнці, у казцы мядзьведзь у ім панёс Машу ў лес? Прасцей кажучы, ранец з бяросты. Мая мама спляла яго ў памяць пра свайго бацьку, майго дзядулю-сібірака.
