Жыхары Расонаў узялі ўдзел у рэканструкцыі бою за вызваленне райцэнтра ад акупантаў
Сёння ніхто з жыхароў райцэнтра не можа прыгадаць, якім быў дзень 19 верасня 1942 года, калі ў Расонах святкавалі вызваленне ад акупантаў. Занадта шмат часу прайшло, і не засталося ў жывых сведкаў тых падзей. На фотаздымку, які знаходзіцца ў экспазіцыі музея баявога садружнасці, захаваны парад пераможцаў. Чорна-белае фота, на жаль, не перадае фарбы дня, але для ўсіх, хто сустракаў тады партызан, якія ўзнялі над гарадскім пасёлкам чырвоны сцяг, ён быў самым светлым і сонечным.
Такі выпаў і праз 75 гадоў, калі Расоны адзначалі памятную дату, якая ўвайшла ў гісторыю Вялікай Айчыннай вайны як дзень утварэння партызанскага краю. У яго ўвайшлі Расонскі, Асвейскі і часткова Дрысенскі, Полацкі, Себежскі, Ідрыцкі, Пустошкінскі і Невельскі раёны Віцебскай і Калінінскай (сёння Цвярской) абласцей.
На ўсёй тэрыторыі плошчай каля 10 тыс. квадратных кіламетраў і насельніцтвам прыкладна ў 100 тыс. чалавек была адноўлена савецкая ўлада, пачалі працаваць медыцынскія ўстановы, школы, выходзіла газета. Цэнтрам партызанскай зоны сталі Расоны.
Так працягвалася да лістапада 1943 года, калі часткі Чырвонай арміі прарвалі лінію фронту ў раёне Невеля і злучыліся з партызанскай брыгадай імя Сталіна. Канчатковае вызваленне ўсяго Расонскага раёна адбылося ў выніку паспяховага правядзення аперацыі «Баграціён». Так што гарадскі пасёлак святкуе вызваленне двойчы: 19 верасня і 12 ліпеня.
– Захаванне памяці пра герояў, якія адстаялі мірнае неба, – гэта святы абавязак цяперашняга пакалення. У гэтым напрамку робіцца нямала. У 2017-м мы пачалі маштабную рэканструкцыю мемарыяльнага комплексу, дзе пахавана больш за 2,5 тысячы воінаў і партызан, якія загінулі ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Сярод іх і маці партызанскага камісара, былога кіраўніка краіны Пятра Машэрава, расстраляная за тры дні да вызвалення Росаса.
Важна тое, што самі жыхары гарадскога пасёлка ўносяць пасільны ўклад у гэтыя работы: праводзяць суботнікі, пералічваюць грошы. Асноўныя ж сродкі выдзелены з абласнога бюджэту, – адзначыў старшыня Расонскага райвыканкама Уладзімір Быкаў.
Свята ў гонар 75-годдзя вызвалення вырашылі зрабіць асабліва памятным, асабліва для падрастаючага пакалення. Таму адмовіліся ад традыцыйных мерапрыемстваў, а паспрабавалі рэканструяваць падзеі таго часу.
Раённы Цэнтр культуры і народнай творчасці падрыхтаваў тэатралізаванае прадстаўленне «На вайне як на вайне…», у якім прынялі ўдзел жыхары не толькі Росаса, але і іншых населеных пунктаў. Работник МНС стаў партызанскім камандзірам, сышлі ў атрад завхоз, фельчар, школьніцы пераапрануліся ў сукенкі сваіх прабабуль.
У пастаноўцы задзейнічалі і пажылых людзей, і маленькіх дзяцей. У многіх гледачоў наварочваліся слёзы, калі на іх вачах «гінулі» родныя і знаёмыя, калі называлі спаленыя карнікамі вёскі, увекавечаныя ў мемарыяльным комплексе «Хатынь».
Аднавіць хроніку вызвалення дапамаглі члены Віцебскага абласнога аб'яднання ваенна-гістарычнай рэканструкцыі «Таварышы па зброі», а таксама прадстаўнікі клубаў з Полацка, Мінска і Смаленска. Дзеянне разгарнулася ў знакавым для Расонаў месцы – каля сядзібнага дома пана Гласко. Тут пасля рэвалюцыі размяшчаліся органы мясцовай улады, падчас нямецка-фашысцкай акупацыі – камендатура і турма.
Рэканструктары паказалі бой за ўзяцце гэтага будынка, выкарыстоўваючы піратэхніку, якая дазволіла максімальна прадставіць, як усё было насамрэч. Адноўленая хроніка доўжылася хвілін 15 і скончылася ўзняццем сцяга і вызваленнем падлеткаў, якіх рыхтавалі да адпраўкі ў Германію. Дарэчы, у мясцовым музеі захоўваецца сапраўдны сцяг, яго ўзняў на дах юны партызан Гена Кузякоў.
Перамогу жыхары Расонаў сустрэлі апладысментамі. А потым доўга яшчэ не сыходзілі з месца, дзе ішоў памятны бой. Многія фатаграфаваліся на фоне дома (як яго яшчэ называюць – «у сто вокнаў»), над якім лунаў чырвоны сцяг. А ўражаныя хлапчукі дзяліліся ўражаннямі: «Ты бачыў вайну? Праўда, страшна?». І прасілі дзядзьку-партызана паказаць, як страляе стрэльба, з якой той ішоў адбіваць іх сяброў, што выконвалі ролю фашысцкіх палонных.
Таццяна ПАСТАРНАК, фота аўтара. «Віцебскія весці».